نيروهاي خير و شر پيوسته دست اندركارند تا به مردم سود و زيان برسانند. اگر كسي بياندازه مهربان و ياريرسان و بخشنده باشد، سواهيليها به او لقب ملائيكا (فرشته) ميدهند. والدين و فرزندان پيوسته ميبايستي، ياريگر يكديگر باشند، زيرا والدين، و پدربزرگ و مادربزرگ هرگز نميميرند و نميروند، برعكس، روانهاي آنان، به صورتي زنده در كنار عزيزان خود باقي ميمانند و از صميم دل، در نيازها و سختيها به آنان كمك ميرسانند. برخي ارواح، نسبت به بعضي ديگر، نيرومندترند، اما همة آنان توانايي جادو كردن دارند. زولوها ميگويند كه مردي كه شخصيتي والا دارد، بهسان يك رهبر واجد اهميت است و سايهاي بلند، به مفهوم قدرت بسيار دارد و بعد از مرگ وي، برايش مراسمي ويژه يعني اوكوبوي ايسا، انجام ميگيرد تا روح او را، به كرائال يا محوطه بازگردانند، تا آنان كمك به خانواده خويش را ادامه بدهند و اگر بازماندگان، مراسم درست را، در زماني معين، اجرا ننمايند، روح اجداد ممكن است، از فقدان احترام، ناراحت شوند و از حفاظت خود دست بردارند و يكي از فرزندان يا نوهها بيمار شوند تا غيبگو بيايد و بگويد كه «پدربزرگ پدري تو خشمگين است زيرا، مراسم سالانة قرباني خروس را جهت وي، انجام ندادهاي.» هنگامي كه مراسم به صورتي شايسته انجام ميپذيرد، باور ميشود كه روح رنجيده مهربان ميگردد و با ترحم، طفل را درمان ميكند. اين يكي از چند نمونه مسائلي است كه به توسط حضور روح در اطراف خانه ايجاد ميشود.
به طور كلي، روح مردگان در زيرزمين و در دنيايي مشابه دنياي ما، زندگي ميكنند كه در آنجا، خداي مرگ فرمان ميراند. از راه يك غار، يا يك آبگير ميتوان بدان جا، راه يافت كه اين امر، با احتياط ويژه و مراسم خاص انجام ميگيرد. اما بسياري از ارواح مردگان، بر روي زمين، پرسه ميزنند، و ممكن است در حال انجام وظيفه، يا رساندن پيامي به كسي، يا در انديشة گرفتن انتقام از شروري به خاطر كار زشتش باشند. برخي از آنان، ممكن است به هنگام بازگشت، صورت حيواني به خود بگيرند و بعضي ديگر، به شكل موجودات زنده، ظاهر شوند.
منبع:ریچارد كاونديش،اسطوره شناسي:دايرهالمعارف مصوّر اساطير و اديان مشهور جهان، ترجمهي رقيّه بهزادي، تهران،نشر علم،چاپ اوّل،1387
مرسی