اسطورهشناسي اسكانديناويايي، يك شاخه و شايد بهتريم شاخة شناخته شدة اسطورهشناسي پيشا ـ مسيحي، نزد اقوام ژرمني در شمال و مركز اروپا بوده است. اطلاعات ما دربارة آن، تقريباً، ولي نه به تمامي، از خود اسكانديناويا نيست، بلكه از فرهنگي خارج از آن حوزه، و از ايسلند به دست آمده كه مردمي از نروژ بودند و در آنجا، در حدود قرنهاي 9 و 10 ميلادي سكونت اختيار كرده بودند. ايسلند داراي ادبياتي غني مشتمل بر نظم و نثر بود، ولي هيچگونه مدركي داّل بر اين كه اين ابيات، از آنِ مردم ژرمني بوده باشد، در دست نيست.
منابع متعلق به روزگار وايكينگها، داراي تاريخ (حدود 800 تا 1100 ميلادي) است ولي به سبب شهرت بد آنها و به سبب آن كه آنان قومي وحشي و خونخوار بودند، به راحتي نميتوان آن را به عنوان فرهنگي براي مردم اسكانديناويا در نظر گرفت. شهرت شرارت وايكينگها به سدة هشتم ميلادي باز ميگردد، يعني زماني كه آنان، صومعة لينديس فارنه، بيرون از ساحل نورتوم برلند را، غارت نمودند. يك راهب انگليسي به نام آلسيوم چنين نوشت: «هرگز نظير اين وحشت در بريتانيا مشاهده نشده بود كه اينك ما از آن، از يك نژاد كافركيش در رنجيم.» اين براي نشان دادن اين مطلب است كه شهرتهاي كهن به سختي از ميان ميروند. در 1911، چسترتون دربارة اقوام شمالي نوشت: «مرداني بزرگ، زيبا و كم هوش» و خدايان آنان:
روحهاي آنان همچون دريا شناور بود،
همة شهرها و سرزمينهاي خوب
آنان با چشماني سنگين مينگريستند،
و با دستاني سنگين ميشكستند.
خدايان آنان از دريا غمگينتر بودند،
خداياني با خواستة سرگردان
كه شب هنگام براي خون نعره ميزنند،
غمگين از تپهاي به تپهاي.
اما اين تصوري گمراه كننده است، كه اگر چه وايكينگها اهميت زيادي براي دين و فرهنگ بريتانيا قايل نبودند، ولي خود آنان، دين و فرهنگي ويژه خويش، كه برايشان قابل احترام بوده باشد، نداشته باشند.
تماس اسكانديناويا با اروپاي مسيحي، پيش از قرن نهم ميلادي، به صورتي پراكنده صورت ميگرفت. زندگي براساس سنتهاي قبيلهاي و كشاورزي بود و تعداد اندكي از مردم، توان نوشتن و خواندن داشتند، دين و اسطوره، از طريق سنت شفاهي و سينه به سينه و از راه كتب مقدس، انتقال مييافت. در واقع، با آن كه وجود روايات مقدس بسياري مورد تأييد است، هيچگونه نسخه يا كتيبة مقدس ژرمني در دست نيست.
تقريباً، همة آن چه كه از اسطورههاي آنان شناخته شده، از دو كتاب متعلق به ايسلند به دست آمده است. هر دو، نام ادّا دارند كه معناي آن نامشخص است. مجموعهاي مشتمل برسي شعر است كه به توسط شاعري ناشناس سروده شده و تاريخ آن حدود 850 تا 1200 ميلادي است. هيچ شرح منظمي دربارة محتواي آن وجود ندارد و بخشهايي از آن، نامفهوم و مبهمند.
ادّاي منثور، در اوايل قرن سيزدهم به توسط به توسط مورخي ايسلندي به نام اسنوري استورلوسون تدوين شد. وي براي روزگاران گذشته، و سنتهاي مردم خود، اهميت بسياري قايل بود. او اين كتاب را به عنوان راهنمايي جهت شاعران كه مايل بودند، داستانهاي كهن را به شيوة قديمي بنويسند و تفسير كنند، نگاشت. لازم به يادآوري است كه زماني كه اين كتاب در ايسلند نگارش يافت، مدت دو قرن از پذيرش آيين مسيح در ايسلند گذشته بود. اسنوري استورلوسون هرگز با كافركيشان ملاقات نكرده و برخورد نداشته بود. وي در طول زندگي گذشتة خويش، براي استقرار يك اسطوره در بافت نيايشي، موفقيتي به دست نياورد.
اسنوري بر اين باور بود كه خدايان و ايزد ـ بانوان، كسي به غير از مردان و زنان بزرگ گذشته نبودند، و او، كمترين تمايلي براي ستايش آنان از خود نشان نميداد. دو خانواده از خدايان وجود داشتند، آيسير كه شامل تور و اودين ميشد؛ وانير، كه ارتباط نزديكي با مرگ داشت، اسنوري، آيسيرها را به اشتباه، به عنوان آسياييهايي توصيف ميكند كه به دنبال جنگ ترووا، از ترووا آمده بودند. اين تبعيدشدگان ترووايي به توسط سركردهاي به نام اودين رهبري ميشدند كه ارتش پيروزمند خود را از آلمان و دانمارك به سوئد آورد و در آنجا، مورد استقبال شاهي به نام گيلفي، قرار گرفت.
در اينجا داستان ادّاي منثور آغاز ميشود. گيلفي دربارة دانايي و پيشرفت آيسير به تحقيق و پژوهش ميپردازد. وي خود را در تالاري بزرگ مييابد كه در آن سه صندلي بلند وجود دارد كه بر روي آنها سه شخصيت خدايي نشستهاند. او از آنان اطلاعاتي ميخواهد و آنان ميگويند كه ما بيشترين مطلبي كه ميدانيم دربارة اسطورة اسكانديناويا است.
منبع:ریچارد کاوندیش،اسطوره شناسی:دایرهالمعارف مصوّر اساطیر و ادیان مشهور جهان، ترجمهی رقیّه بهزادی، تهران،نشر علم،چاپ اوّل،۱۳۸۷
اقوام چشم بادامی ایسلند ایا قبل تر از سامی ها در ایسلند ساکن بودند