اسطوره‌هاي اصل و منشأ در آفریقا

بر طبق اسطورة آفرينشي باكوبا (در زئير)، مبومبو، خداي سفيدپوست، در هنگامي كه زمين وجود نداشت و فقط آب در تاريكي پنهان بود، فرمانروايي مي‌كرد. روزي لرزش دردناكي در شكم خود احساس نمود و نخست خورشيد و سپس، ماه و ستارگان را قي كرد. خورشيد با چنان شدتي درخشيد كه آب تبديل به بخار و ابر شد، تپه‌هاي خشك به تدريج، ظاهر شدند. مبومبو دوباره انسان، حيوان و ساير چيزها را قي كرد: يعني نخست زن، سپس پلنگ، عقاب، ستارة در حال افول، سندان، بوزينة فومو، نخستين مرد، تيغ، دارو، رعد و آذرخش را، استفراغ نمود.

نچي‌انگه، بانوي آب‌ها، در شرق زندگي مي‌كرد. وي داراي پسر و دختري به نام ووتو و لاباما بود. ووتو، نخستين شاه باكوبا به شمار مي‌رفت. وي به همراه فرزندان، به سوي غرب رفتند و پوست خود را به رنگ سياه درآوردند. و با نهادن دارو بر روي زبان آن‌ها، گفتار آن‌ها را تغيير داد. بعدها متهم به ازدواج با خواهر خود شد، سپس به همراه پيروانش كناره‌گيري كرد و شهر بالوبا را پايه‌گذاري نمود. و گفتار آن‌ها را، با ايجاد بُرشي بر روي زبانشان تغيير داد. آنان در صحراي ووتو، سكونت گزيدند، وي با دميدن در شاخ بوقي خود، بر صحراي لم‌يزرع، درختان بسيار روياند و جنگلي را كه اكنون نيز در نزديكي سالاموديمو وجود دارد، پديد آورد.

مردي بوزينة فومو را در حال ليسيدن‌شيرة نخل يافت. وي بوزينة فومو را كشت و پلنگ او را از پاي درآورد. اين آغاز جنگ ميان مردم بومي و حيوانات بود. فقط بزها با مردم بر جاي ماندند و به اين جهت است كه پلنگ‌ها دشمن بزها هستند.

وقتي مبونگو مدعي سلطنت شد، منازعه‌اي درگرفت كه به توسط توخه آرام گرديد، او برادر ووتو بود كه به مبونگو، گَرد جادويي را بخشيد. مبونگو، گرد را بر روي مرزهاي املاك خود پاشيد و بلادرنگ، گسل‌هاي عميقي در زمين پديد آمد و مرزها مشخص شد. نشان سلطنتي بعدي او اين بود كه وي سنداني را در درياچه افكند، كه شناور بر روي آب ايستاد. او آب را به رنگ‌هاي قرمز، سفيد، زرد درآورد و اين‌كار كه بامبو را سخنگو ساخت و سرانجام، نام حيواني جديد را بر زبان راند، تمساح از آب به بيرون خزيد. مردم تحسين كردند و توخه اعلام نمود كه: «اين مبونگو، نوة بزرگ ووتو و خواهري وي است.» در روزگار كنوني نيز باسونگه‌ها با خواهر خود ازدواج مي‌كنند و شاه باكوبا اين حق را داشت كه شب نخست را، با خواهرش باشد.

اصل و منشأ جهان و نوع بشر، بخش عمده‌اي از اسطوره‌ها را در برمي‌گيرد. اسطوره آفرينش باكوبا، نيم قرن پيش نگاشته شد. باكوبا در جايي در كنگوي بلژيك زندگي مي‌كرد. آن جا كه باران‌هاي جنگلي، رودهاي بسياري را روان مي‌ساخت. اين امر شايد به آب، مفهوم عنصر آغازين ببخشد. رنگ سفيد با مرگ و جهان ارواح در ارتباط است. در اين داستان، آفرينش، به دور از آرواره‌هاي مرگ صورت مي‌گيرد و ارتباط شكم با زيستگاه مرگ، فقط مختص به قبيلة بانتو نيست، مردم باكوبا و بالوبا نيز در اين انديشه سهيم‌اند. اسطوره‌هايي كه مي‌گويند «اصل و منشأ» بشر، جفتي خواهر و برادرند، در نواحي مربوط به بانتوها مشترك است. با آن كه ازدواج خواهر و برادر به ندرت صورت مي‌گيرد، ولي انجام آن، در ميان طبقات مرفّه بانتوها گزارش شده است. سونگه‌ها به عنوان قبيله‌اي «اشرافي» يا سلطنتي تلقي شده و به نظر مي‌رسد كه قانون گذراندن شب اول با خواهر، به منظور خوش‌يمني در خانواده صورت مي‌گرفته است. نياكان شاهان بزرگ، به ناچار، مي‌بايستي به صورت قهرمانان فرهنگي، مخترعين در هنر و صنايع دستي كه هنري سحرآميز به شمار مي‌رفت، در نظر گرفته شوند.

برخي جزئيات دربارة آدم و حوّاي موجود در تورات، داراي همساني‌هاي غيرقابل انتظاري، در اسطوره‌هاي آفريقايي‌اند. قوم شيلوك، كه در كنار نيل در سودان زندگي مي‌كنند، معتقدند كه يوك (خدا)، انسان را از خمير آفريد. وي راهي سفر به سوي شمال شد و خمير سفيد را يافت و از آن، اروپايي‌ها را ساخت. عرب‌ها را از خمير قرمز ـ قهوه‌اي پديد آورد و آفريقايي‌ها را، از خاك سياه آفريد. سپس يوك به خود گفت: «من به انسان‌ها پاهاي بلند مي‌بخشم تا بتواند به مانند فيلامينگوهاي صورتي، به هنگام صيد ماهي در آب‌هاي كم‌عمق راه بروند. من به آنان بازوان بلند مي‌بخشم، تا به مانند بوزينه‌ها كه چوب پرتاب مي‌كنند، كج بيل پرتاب كنند، به آنان دهان خواهم داد براي آن كه ارزن بخورند و زبان خواهم داد براي آن كه بخوانند، چشم خواهم داد تا غذاي خود را ببينند و گوش مي‌بخشم تا آواز را بشنوند.» پانگوئه‌هاي اهل كامرون مي‌گويند: خدا نخست، يك مارمولك را از گِل آفريد و سپس آن را به مدت هفت روز، در آب قرار داد تا خيس بخورد و بعد چنين گفت: «انسان بيرون بيا» و سپس، انساني به جاي مارمولك خارج شد.

در طي قرن نوزدهم، دانشمندان بسياري به اسطوره شناسي قوم زولو در ناتال، پرداختند و به همين جهت، بخشي از اسطوره‌هاي آن‌ها، پيش از آن كه به دست فراموشي سپرده شود يا با اسطوره‌هاي مسيحي درآميزد. به ثبت رسيدند. اصل اسطورة زولو تشابه بسياري در مورد درآميختن آسمان با زمين، يعني اورانوس و گي كه همة خدايان از آن، نشأت گرفته‌اند، دارد. در آغاز، در سرزمين شمالي به نام اوهلانگا، مرداب بزرگي وجود داشت. در اين مرداب انواع ني، با رنگ‌هاي متفاوت روييده بود. روزي آسمان ـ خدا، به نام اونكولونكولو از بهشت پايين آمد و با اوهلانگا، ازدواج كرد و از آن‌جا، ني‌هاي بسياري، با رنگ‌هاي متفاوت بُريد و آن‌ها را به صورت انسان درآورد. آنان را به هيأت توأمان شكل بخشيد، يعني از هر ساقة ني، يك مرد و يك زن ساخت. اينان انسان‌هاي نخستين و اونكولونكولو، به معناي «نيا» ناميده شدند، هر جفت از آنان، والدين يكي از طوايف انسان‌ها گشتند، هر قبيله رنگ خود را داشت، مثل اين كه از رنگ قهوه‌اي گرفته شده باشند. بنابراين، مردم جهان از گياهان آبي شكل گرفتند و از دشتي فراز روييدند كه با آن اونكولونكولو در همبستگي آفرينشي زندگي مي‌كرد. هر كشوري از زمين خيس زاده شد و هر اونكولونكولو، داروي پنهاني خويش، يعني سعادت و طلسم پنهاني حيات را آورد.

كلمة اوهلانگا به معناي ني است. زولوها خود را آبانت‌سوندو مي‌نامند، يعني مردمان تيره‌ رنگي كه رنگ پوست آنان شبيه رنگ ني است كه در آبگيرهاي ني ـ گل ميخي، در دشت‌هاي زولولند مي‌رويد.

منبع:ریچارد كاونديش،اسطوره شناسي:دايره‌المعارف مصوّر اساطير و اديان مشهور جهان، ترجمه‌ي رقيّه بهزادي، تهران،نشر علم،چاپ اوّل،1387

You might also like

Leave A Reply

Your email address will not be published.