گاه شمار حیوانی

گاه شماري حيواني ايراني در بسياري از نمود هاي خود در توجه به گاه شماري چيني-ايغوري و جزئيات اين گاه شماري را مي توان از تاريخ هايي كه در آثار پيشينيان ثبت شده است به دست آورد.اين گاه شماري از تركيب برخي از اصول گاه شماريجلالي،هجري قمري و دوازده حيوان چيني-ايغوري شكل گرفتهو در طول هفت قرني كه از يورش مغول به ايران مي گذرد تا 1304 هجري شمسي رايج اما هميشه به يك شكل نبوده و تغييراتي در آن پديد آمده است.

سالهاي چيني و كنفوسيوس

آغاز اين گاه شماري با روز پنج شنبه 15ژوئيه622 مسيحي و نخستين سال قمري كه پيامبر اسلام(ص) از مكه به مدينه هجرت نمود آغاز و مستقيما از گاه شماري هجري قمري گرفته شده است.در آغاز اين گاه شماري ماه هاي قمري اقتراني كه با رويت هلال ماه آغاز مي شد،به شكلي كه در گاه شماري هجري قمري كاربرد داشت باقي ماند تا مورد تأييد مسلمانان نيز قرار گيرد.بدين سان به همان ترتيبي كه در گاه شماري قمري عمل مي كردند طول ماههاي قمري را در زيج ها و تقويم هاي ساليانه سي روزه و بيست و نه روزه محاسبه مي كردند و در اين زمينه نخستين روز سال در امور ديني و شرعي نخستين روز ماه محرم و در امور مالياتي و رسمي نوروز جلالي بود و تاريخ مطابق با آن را با گاه شماري قمري و گاه با تاريخ ماههاي گاه شماري جلالي و برجهاي دوازده گانه سال كه در دوره هاي بعد رواج بيشتري يافت مشخص مي نمودند و بدين سان طول متوسط سال براي كارهاي رسمي و مالياتي برابر طول متوسط سال حقيقي شمسي بود.با اين همه هدف دست اندر كاران تأسيس گاه شماري غازاني كه مبدأ آن از 701 هجري قمري و 224 جلالي آغاز شد هرگز در عمل رعايت نشده و نوروز جلالي را در نظر داشتند.

در دوره صفويه كه گاه شماري دوازده حيواني با ماههاي قمري رواج داشت ماههاي شمسي را نيز در تقويم هاي ساليانه ثبت مي كردند و پيش از آنكه ماههاي شمسي با نام برج هاي دوازده گانه در سال1329 هجري قمري پذيرفته شود در تقويم هاي ساليانه ثبت مي شد.

بدان سان كه گفته شد سالهاي قمري را در دوره مغول و نيز صفويان كه خود ترك بودند با نام حيواناتي كه به سالهاي همزمان چيني-اويغوري اطلاق مي شد نامگذاري مي كردند و از آنجه كه كمابيش هر سي و سه سال شمسي-قمري چيني-اويغوري برابر سي و چهار سال قمري است يك سال قمري بي نام مي ماند و بنابراين در هر دوره سي و سه يا سي و چهار ساله شمسي-قمريِ چيني-اويغوري يك سال قمري در نامگذاري حذف مي شد و با آن كه اين حذف در هر سي و سه يا سي و چهر سال لازم بود اما در عمل به صورت منطم اجرا نمي شد،مثلا در گزارش اسكندر منشي وقايع نگار دوره صفويه در برخي موارد نام يك حيوان به دو سال متوالي داده شده است.

نام سالهاي دوازده گانه حيواني در ايران با تفواتهايي با تقويم چيني-اويغوري به ترتيب عبارتند از:موش،گاو،پلنگ،خرگوش،نهنگ،مار،اسب،گوسفند،ميمون،مرغ،سگ و خوك.زردپوستان و نيز ايرانياني كه به پيروي از مغولان بدين گاه شماري عنايت داشتند ويژگي هر يك از سالهايي را كه با اين حيوانات قرين مي شد كمابيش به تأثر از مغولان همانند خوي و سرشت اين حيوانات مي دانستند و چنين است كه هنوز هم نزد عامه چنين برداشتي رواج دارد و در تفأل و پيش بيني متكي بر اين تقارن زردپوستان بر تأثير سال و آريايياني كه بدين رويكرد توجه دارند بر تأثيرات ماهانه توجه دارند.نزد زرد پوستان چرايي تأثير اين دوازده حيوان بر سرنوشت زمين و انسان به افسانه‌ئي باز مي گردد كه طي آن بودا در آغاز سال نو همه حيوانات را دعوت كرد و از همه حيوانات تنها دوازده حيوان مذكور و به روايت زرد پوستان موش،گاو،ببر،گربه؛اژدها يا نهنگ،مار،اسب،بز،ميمون،خروس،سگ و خوك دعوت بودا را پذيرفتند و بودا مقدر كرد كه سرنوشت جهان به دست اين دوازده حيوان كه يكي پس از ديگر در هر سال پديدار مي شوند باشد.

چنين است كه در تقويم هاي ساليانه نجومي ايراني سالهاي شمسي به نام يكي از حيوانات دوازده گانه ناميده مي شود.براي تعيين نام هر سال ابتدا بايد عدد6 را به عدد سال مفروض اضافه كنيم و حاصل جمع را به عدد 12 تقسيم نماييم باقي مانده مذكور نماينده سال به ترتيبي است كه گفته شد:1-موش2-گاو3…

You might also like
27 Comments
  1. سلام بنضرشما سال 1380 سال چه حیوانیست

    1. موش گاو ببر خرگوش نهنگ شیر مار اسب

      1. پریسا says

        نمیدونم 🙂

    2. سلام. تا جایی که می دانم سال مار بوده.

    3. مهدی says

      مار 82

      1. مهدی says

        80 مار قبلی اشتباه تایپی بود

      2. مهدی. says

        80 مار /// قبلی اشتباه تایپی بود

    4. مهدی says

      معذرت 80 مار اشتباه تایپی بود

    5. مهدی1 says

      معذرت مار سال 80. اشتباه تایپی بود

  2. زایدموش گاو ببر که چون بگزری زاید پلنگ نهنگ شیر مار اسب میمون

  3. یلدا says

    با سلام . میخوام بدونم سال 1391 سال نهنگ هست یا اژدها ؟

    1. بهنام says

      هم سال نهنگ است ( تقویم ایرانی – هندی ) و هم سال اژدهاست ( در تقویم چینی ) یعنی یکی است
      ضمنا تقویم چینی بر حسب ماههای قمری و تقویم ایرانی – هندی برحسب ماههای خورشیدی است

    2. sara says

      سلام.
      من هم همین مشکل رو داشتم ولی حل شد.
      سال 1391 سال نهنگ است.
      سال نوتون مبارک.

  4. شاهپور نوروزی says

    بنام خدا
    گاهشماری بر اساس نام حیوانات در سنگنوشته های اورخون-یئنی سئی در وقایع فرمانروایی کول تکین / بیلگه کاغان در سال 99 ه.ق سخن به میان آمده است. در این سال عرب های مسلمان با نیروهای امپراتوری گؤک تورک درگیر شده و از ترکان شکست خوردند.
    در کتاب هزارساله دیوان لغات الترک محمود کاشغری نیز از این تقویم سخن به میان آمده است: در سال نهنگ (ناک ایلی) باران فراوان می بارد ، زیرا نهنگ در آب زندگی می کند.
    این این تقویم تغییر در قطبین خورشید است که در مت حدود یازده سال رخ می دهد و موجب تغییرات شدید در آب و هوای کره ی زمین و رخ دادن سیل و توفان ، دگرگونی در رفتار انسان ها ، اختلات در امواج رادیویی و … می شود.
    مغول ها این تقویم را از ترکان ایغوری فرا گرفتند.

  5. sara says

    سلام
    حیوان سال 1391 چیست؟
    ممنون میشم اگه جواب بدید.

    1. sara says

      ممنون خودم فهمیدم.
      نیازی به جواب نیست.
      موفق باشید.

      1. پریسا says

        به منم میگی 🙂

    2. مهدی says

      نهنگ 91

  6. نازگل says

    سال مار

  7. سحر says

    می خواستم بدانم سال1379و1355و1352سال های چه حیوانیاند

    1. وحیده قنبدی says

      نهنگ.گاو.نهنگ

  8. شاهپور نوروزی says

    پیشینه ی کهن گاهشماری در میان ترکان
    مردمانی که در دشتهای پهناور آسیای میانه و شمال چین زندگی می کردند، بسیار باهوش و تیزبین بودند، دانشمندان پُر آوازه ای همچون ابن سینا ، فارابی ، خوارزمی ، ابوریحان بیرونی و … از آن سرزمین پُر ستاره برخاسته و در پهنه ی آسمان دانش بشری پرتو افشانی نموده اند. این فرزانگان جهان دانش از اندوخته های پیشینیان خود در زمینه ی ستاره شناسی ، گاهشماری و … بهره جسته و خود نیز توشه های فراوانی برای آیندگان به یادگار نهاده اند.
    گاهشماری ترکی که از راه نوشته های ترکی اویغوری به جهان اسلام شناسانده شد ، از یادگارهای ترکان باستان و دستاورد تلاش این مردم تیز هوش در شناخت جهان و پدیده های پیرامون خود بوده است.
    در گاهشماری بابلی هر سال دوازده ماه داشت. در گاهشماری ترکی هر دوازده سال ، یک چرخه و دوره (سیکل ) را پدید می آورد. در میان ترکان هر سالی از این دوازده سال بنام دیک حیوان نامگذاری شده بود.
    برای نمونه ، نخستین سال ” سیچقان ییلی ” (سیچان ایلی ، سال موش) بود که پس از گذشت دوازده سال ، دوباره سال ها از ” سیچقان ییلی ” آغاز می شد. پس از آن نوبت ” اؤد ییلی ” (سال گاو بود. واژه ی ” اؤد ” (öd) در فرهنگ سنگلاخ به شکل ” اؤی ” آمده است.
    هر سال ترکی یک ویژگی برجسته نیز داشت .مثلا از آنجایی که گاو حیوانی شاخزن می باشد ، گفته می شد که در سال گاو ( اؤد ییلی) جنگ و درگیری ها بسیار می شود. چون جایگاه نهنگ دریا و اقیانوس است ، بنابراین ، در سال نهنگ ” ناک ییلی ” (ناققا ایلی ) باران فراوان می بارد. همچنین گفته می شد که در سال خوک ” تُنکُز ییلی گ ( دونقوز ایلی ) برف و بوران و سرما بسیار می شود.
    آیا این دوازده حیوان ، نماینده دوازده بَرج از صُور فلکی شناخته شده در آسمان ترکستان بود؟
    آیا این دوره ی دوازده ساله گاهشماری ترکی ، با جابجایی میدان های بزرگ مغاطیسی سطح کره ی خورشید و به دنبال آن پیدایش توفان های خورشیدی – که به جابجایی این میدان ها نزدیک به دوازده سال بدرازا می کشد و دگرگونی های گسترده ای را در آب و هوای کره ی زمین و نیز رفتار انسان ها را پدید می آورد – پیوند داشت؟!
    گاهشماری ترکی ترکی در آینه ی تاریخ:
    با نگاهی گذرا به سنگنوشته های ترکی باستان که در کناره های رود یئنی سئی و رود اورخون پیدا شده ، روشن می شود که پیشینه ی گاهشماری ترکی به پیش از اسلام باز می گردد. ما برای هرچه روشنتر شدن این سخن ، چند نمونه را نشان دهیم:
    در سنگ نبشته ای به زبان ترکی باستان که در کناره ی رود اونگین (ongin) بدست آمده ، دو بار نام ” لوی ییل ” (lüy yıl) (سال اژدها) که برابر سال 73 ه.ق / 692 م. بوده بکار رفته است.
    چون واژه ی ” لوی ” از زبان چینی گرفته شده بود ، در برخی از شاخه های زبان ترکی کنار گذاشته شد. بطوریکه ، هزار سال پیش در کتاب ارزشمند ” دیوان لغات الترک ” محمود کاشغری ، ما بجای واژه ی ” لوی ییل ” (سال اژدها ) ، واژه ی ” ناک ییلی ” (سال نهنگ ) را می بینیم. واژه ی چینی ” لوی ” در فرهنگ سنگلاخ نیز آمده است.
    برخی از زبان شناسان در سطر دوازدهم سنگ نبشته ی اونگین واژه ی ” لوی ییل ” را ” کوی ییل ” (سال گوسفند ) که برابر سال 70 ه. / 689 م. بوده ، نیز خوانده اند. در کتاب دیوان لغات الترک بجای واژه ی ” کوی ییل ” ، واژه ی ” قوی ییلی ” (قویون ایلی ) بکار رفته است.
    در سنگ نوشته ی ” کول تکین ” که در سال 114 ه. ق / 732 م. نوشته شده ، از “بارس ییل ” (سال پلنگ ) ، ” کوی ییل ” ( سال گوسفند) و ” بیچین ییل ” (سال میمون) برای نشاندادن تاریخ رویدادها استفاده شده است.
    گفتنی است که ، در سنگ نبشته های ” کولی چور ” (سال 103ه. / 721 م.) و ” تون یوکوک ” (سال 91-97 ه. / 710-716م.) از نبردی سخت میان اعراب مسلمان و ترکان (امپراتوری گؤک تورک) سخن رفته و گفته شده که در آن نبرد اعراب مسلمان شکست خورده و ناگزیر به بازگشت شدند. ترکان سال ها با سربازان آموزش دیسده ی چینی درگیر بوده و برای خود ، روش ویژه ای در جنگ داشتند که اعراب با آن شیوه ی جنگی ناآشنا بودند.
    در سال 751م. ترکان قارلوق ( خُلَّخ) با اعراب مسلمان همدست شده و نیروهای چین را به سختی شکست دادند. بنابراین ، پیشینه ی گاهشماری در میان ترکان به پیش از چیرگی مسلمانان بر سرزمین آنها می رسد.
    در سنگ نبشته ی بیلگله خاقان به سال 116 ه.ق / 734 م. واژه های ” ایت ییل ” ( سال سگ ) و ” لاغزین ییل ” (سال خوک ) دیده می شود. چون واژه ی ” لاغزین ” (خوک ) از زبان مغولی گرفته شده بود ، از زبان ترکی کنار گذاشته شد.
    هزار سال پیش در کتاب دیوان لغات الترک محمود کاشغری به جای ” لاغزین ییل ” ، واژه ی ” تُنکُز ییل ” (تونقوز ایلی) را می بینیم.
    در سنگ نبشته ” مویون چور ” به سال 139-140ه. / 757-756 م. از ” تاکیغو ییل ” (در کتاب دیوان لغات الترک ” تخاقوی ییلی ” سال مرغ) سخن رفته است.واژه ی ” یونت ” به معنای اسب نیز در این سنگ نوشته بکار رفته است. با این همه ، واژه ی ” یوند ییلی ” ( سال اسب ) را تنها در کتاب دیوان لغات الترک می توان دید.
    واژه ی ” تابیشغان ” (دووشان ، خرگوش ) در سنگ نبشته ” تون یوکوک ” به سال 91-97 ه. / 710-716 م. بکار رفته است. واژه ی ” تابیشغات ییلی ” ( سال خرگوش ) تنها در کتاب دیوان لغات الترک بکار رفته است.
    همچنین در سنگ نبشته ای از سده ی هشتم میلادی واژه ی ” ییلان ییل ” (سال مار) بکار رفته است.
    نام سال های ” اؤد ییلی ” ( سال گاو ) و ” سیچغان ییلی ” (سال موش ) تنها در کتاب هزار ساله ی دیوان لغات الترک آمده است.
    ترتیب سالها در گاهشماری ترکی چنین است:
    موش بقر و پلنگ و خرگوش شمار
    زین چار چو بگذری نهنگ آید مار
    و آنگاه به اسب و گوسفندست حساب
    حَمدونه و مرغ و سگ و خوک آخر کار

    1. bahar says

      عالی خیلی ممنونم از این همه اطلاعات ارزشمند که در اختیارمان گذاشتید.

  9. فایزه says

    سلام میخواستم بدونم من سال خروسم یا میمون چون تقویم چینی از بهمن تا بهمن هستش و من اسفند سال 1359 هستم ممنونم

  10. رفيق نقشبندي says

    باسپاس فراوان ميخواستم بدانم روش ساده يي وجودداردتابه ساده گي دانست كه سال تولدماكذام سال حيوانيه مثلاًمن درسال١٣٥٠تولدشده ام

  11. علی اکبر سبکتکین says

    سلام.بنظر میآید. طالع بینی هندی که براساس ماه ویژگیها را نوشته قابل استفاده تر باشد.در ضمن اگر میتوانستند کلیه متن ها و قال ناگه ها را قابل دانلود و یا. قابل ذخیره شدن می گذاشتید بهتر بود.بآ تشکر یا برای من ارسال میکردید تشکر.

  12. TobiasAziel says

    😄 thank you so much for this awe-inspiring site me and my class best-loved this contentedness and perceptiveness

Leave A Reply

Your email address will not be published.