کیش خوب همانند فوتبال خوب است، حرف نمی زند ، عمل می کند.
خوش آمدید - امروز : سه شنبه ۱ آبان ۱۳۹۷
خانه » آرشیو برچسب: الهه زمین

بایگانی برچسب ها: الهه زمین

قتل اوزیریس

برحسب دانش الهیات هلیوپولیسی، اوزیریس، ایسیس، ست و نفتیس، فرزندان گب زمین ـ الهه، و نوت آسمان ـ خدا بودند. اوزیریس همسر ایسیس و ست، شوهر نفتیس بود. اوزیریس شاهی انسانی و فرمانروایی خوب و دانا بود که دانش کشاورزی و هنرهای پیشرفته و صنایع دستی را به مصریان آموخت. ست براوزیریس و شهرت وی رشک برد و نقشه قتل او را کشید. بدین‌گونه که وی را، به ضیافتی فراخواند و سپس صندوقچه‌ای چوبین ساخت و گفت هر که در این صندوقچه جای بگیرد، صندوقچه از آن وی می‌شود. چندین نفر از میهمانان، برای تصاحب آن، به درون صندوقچه رفتند ولی فقط، اوزیریس بود که در آن کاملاً جای گرفت، زیرا صندوقچه به تمامی، به اندازه وی تعبیه شده بود. ست که به همین منظور صندوقچه را تهیه کرده بود، از فرصت استفاده نموده و درب آن را محکم بست و اوزیریس درون آن محبوس شد. ست صندوقچه را در جایی به آب انداخت که رود به سوی دلتا می‌رفت و سرانجام به دریا می‌پیوست. صندوقچه مسافتی طولانی بر روی آب طی کرد و سرانجلم به سواحل فنیقیه در بیبلوس رسید.

اوزیریسایسیس اکنون به دنبال بدن شوی به جستجوی پرداخت و آن را در بیبلوس یافت، پیکر را برگرفت و به مصر آورد. وی در این هنگام از همسرش باردار بود و در پنهان‌گاهی در مرداب، در انتظار به دنیا آمدن فرزند ماند، اما هنوز از خطر ست در امان نبود. ست، در هنگام شکار، تابوت اوزیریس که ایسیس پنهان کرده بود، را یافت. ست بدن اوزیریس را قطعه‌قطعه، و در سراسر مصر پراکنده ساخت. سپس ایسیس، برای یافتن تکه‌های بدن اوزیریس به نواحی مختلف به سفر پرداخت و با کمک جادو و سحر، قطعات پراکنده پیکر را یافت و آن‌ها را به هم برآورد و بازسازی نمود. خواهر وی نفتیس، در این کار، همراه و یاور او بود و سپس، اوزیریس احیا شد.

در زمانی مقرر و پس از پشت سر گذاشتن خطرات بسیار، ایسیس هوروس را، در حالی که با کمک دعا و طلسم، در مقابل توطئه‌های ست، از فرزند محافظت می‌نمود، به دنیا آورد. هنگامی که هوروس به بلوغ رسید، مصمم شد که به انتقام مرگ پدر، ست را به چنگ آورده و نابود سازد. نبرد خونینی درگرفت و هوروس، ست را اخته نمود و هم‌زمان ست نیز، یکی از چشم‌های برادرزاده خود را بیرون آورد. جنگ با پیروزی هوروس پایان یافت و هیأت داوری خدایان در تالار بزرگ جمع شدند، تا درباره نحوه تقسیم سرزمین تصمیم بگیرند. تحولات خدای لک‌لک ـ سرهرموپولیس، از اوزیریس حمایت نمود و داوران، به نفع اوزیریس رأی دادند. وی از تمامی گناهان مبرّا شد و دگرباره، به زندگی بازگشت، اما نه به عنوان یک شاه زنده، بلکه به عنوان شاه و داور جهان فرودین. با تأیید خدایان، هوروس به عنوان جانشین پدر، به صورت پادشاهی زنده، بر تخت نشست. چشم بیرون آورده وی، توسط تحوت برگردانده شد اما، ست رسوایی ابدی یافت و بدین‌سان نیکی بر بدی پیروز شد.

منبع:ریچارد کاوندیش،اسطوره شناسی:دایرهالمعارف مصوّر اساطیر و ادیان مشهور جهان، ترجمهی رقیّه بهزادی، تهران،نشر علم،چاپ اوّل،۱۳۸۷،ص۱۵۲

درخت اساطیری هوم سفید ارمنستان و ایران

درخت اساطیری هوم سفید ارمنستان و ایران

درخت هوم سفید یا گوکرن درخت مهم اساطیری دیگری است که اکسیر جاودانگی را در هنگام بازسازی جهان به مردمان می‌بخشد و بر اثر آن، همه مردم جاودانه بی‌مرگ می‌شوند. بنابر متن پهلوی بندهشن، این درخت برای بازداشتن پیری بد دم است. اهریمن برای از بین بردن این درخت وزغی را در دریای فراخکرد به وجود می‌آورد اما در مقابل، اورمزد، دو ماهی مینوی (دو ماسی، دو بزرگوار یا در اصل دو تن منسوب به ایزد ماه) به نام «کَرَ» (جنگی) می‌آفریند که مامور نگاهبانی از این درخت می‌شوند و همواره یکی از این ماهی‌ها وزغ (مخاصم جنبنده)را زیر نظر دارد. خوراک این ماهیان مینوی است. در آغاز آفرینش آدمی نیز درخت به یاری مشی و مشیانه، نخستین زوج بشر، می‌آید. مشی (همزاد مذکر) و مشیانه (همزاد مؤنس) برای طبخ غذای خود نیازمند آتش بودند و آتش مورد نیاز آنان را دو درخت کنار و شمشاد که بنابر اساطیر ایران آتش دهنده‌ترند، فراهم کردند.
نظر به تصاویر روی مغفر و تصویر بر روی یک سکه مفرغی که از قرن هشتم پیش از میلاد از اورارتو به دست آمده اند، باور اسطوره ای درخت هوم سفید و سیمرغ آن (بنا بر روایت سیمرغ اسطوره ای نزد روسها) باید از اورارتوئیها به ایرانیان رسیده باشد. در تصویر اول دو فرشته بالدار انسانی به پاسداری و ستایش این درخت ایستاده اند و در تصویر دوم دو فرشته معادل، سرهایی از عقاب و موجودی سگسان را بر خود دارند. در نیرنگستان صادق هدایت به نقل از ینابیع الاسلام مطلبی آمده است که ما را در شناسایی تصاویر یاری می نمایند: “هاروت و ماروت دو بت قدیمی است که در قدیم الایام اهل ارمنستان آنها را پرستش می نمودند، زیرا در تصنیفات مورخین ذکر این دو معبود یافت میشود که به تلفظ ارمنی هوروت و موروت نامیده اند چونکه یکی از مصنفین ارمنی چنین نوشته است: «البته هوروت و موروت دلاوران آغری تاغ و آمینابیغ و شاید هم الههً دیگر نیز که هنوز بر ما معلوم نیست، مددکاران اسپندارمیت آن خدای ماده می بودند- آنها معاونان برومندی و محسنه زمین بودند». در بیان این فقره باید معلوم گردد که اسپاندرامیت آن خدای ماده بوده که در ایام قدیم در ایران نیز پرستیده میشد زیرا زرتشتیان او را روان زمین می انگاشتند و گمان می بردند که او جمیع محصولات نیکو را از زمین می رویاند- و اهل ارمنستان آمینابیغ را خدای تاکستانها میگفتند و هوروت و موروت را مددکاران روان زمین می نامیدند زیرا که آنها را ارواحی می پنداشتند که بر بادها مطلعند و بادها مجبور می سازند که ابرهای آورنده باران را فر اهم آورده و بر سر آن کوه بلند که آغری تاغ میگویند زده، بر زمین باراند… در کتب قدیمه اهل هنود نیز مرتها (ماروتها) اکثر اوقات مذکورند و هنود آنها را خدایان طوفانها و بادهای شدید می انگاشتند…”
بنابراین در تصویر دوم در بالای الهه سیمرغ وش بالای درخت، همان الههً بالدار پرودئیاد ساندرامت (“الههً نخستین زمین” و جهان رستنیها)، همسر هالدی (خدای بزرگ جنگ و خدای ماه اورارتویی) یعنی بگ مشتوم (به زبان میتانی یعنی الهه بزرگ) مطابق با سپندارمذ (همان اسپندارمیت، ساندرامت ارامنه) الهه زمین و حاصلخیزی و جهان زیرین است. به نظر میرسد آروبانی (الهه زیبا، الهه ارمنی آستغیک= الهه زیبا با درفش ستاره کوچک) یعنی همسر خدای بزرگ اورارتو خالدی، خود همین الههً حاصلخیزی و هنر بوده است. لذا هاروت (ایزد حراست کننده منسوب به ایزد ماه) و ماروت (ایزد کشنده مربوط به ایزد باد و باران) نگهبان درخت جاودانگی الهه رستنیها و جهان زیرین، به ترتیب همان ایزد محافظ و جانبخش سگسان آرالزس (بیاض ایت، بیازید، بایزید) و پیاتک (ایزد محافظ گریفون-عقاب شکل) است. اینکه مکان درخت هوم سفید وسط دریا تصور شده است؛ می تواند به سبب شبه جزیره بودن آسیای صغیرعاید شده باشد. گرچه در این باب نام نیای اساطیری ارامنه یعنی هایک (از ریشه هاو=پرنده، عقاب) که در اوستا به صورت سئن (سیمرغ، عقاب) قید گردیده قابل توجه است؛ اما مسلم می نماید “سین” (ماه به زبانهای سامی) نام سامی و سین یعنی عقاب (سیمرغ) به زبان ارمنی و اوستایی به هم رسیده یکی شده اند. از این میان اصالت با سین زبانهای سامی به معنی ماه است. در زبان هوریانی که زبان اورارتویی شاخه ای از آن است کلمه “هور” به معنی ماه است. بنابراین هوروت یا هاروت در اساس به معنی محافظ سرزمین ایزد یا الهه ماه بوده که نامهای مختلف اورارتو نیز در رابطه با آن به معنی سرزمین ماه هستند. ظاهر تصویر اول و اساطیر ایرانی مربوط بدین درخت آن را آتشین و در رابطه با آتش نشان میدهند. لابد از اینجاست که در زبان کُردی نام آگری تاغ (آرارات) در رابطه با این درخت اساطیری و الهه و ایزد مربوطه، به معنی کوه آتشین است.

SACRED TREE WITH ATTENDANTS. Extreme stylization of tree indicates that tradition was already ancient. (Urartian, detail of bronze helmet of King Sarduri II, 760-743 B.C. Hermitage Museum, Leningrad). (Urartu – Lost Kingdom of Van; by Troy R. Bishop)

SACRED TREE WITH ATTENDANTS ON LID FROM STEATITE JAR.
(Urartian, 8th Century B.C. Armenian Historical Museum, Erevan).
(Urartu – Lost Kingdom of Van; by Troy R. Bishop)

تمام حقوق مادی , معنوی , مطالب و طرح قالب برای این سایت محفوظ است