لوکی نیرنگ باز

در اسطوره‌شناسي جهان، هيچ موجودي به شگفت انگيزي لوكي وجود ندارد. وي نيمه ـ خدا، نيمه ـ اهريمن، برادر ناتي اودين و موجد وحشت است. او تار و پود بغرنج انكار به شمار مي‌رود و با قهرمان يوناني به نام پرومتئوس قابل قياس است. برخي ديدگاه‌هاي كنوني، به وي عظمتي دروغين به عنوان دشمن «قدرت شكل گرفته» داده‌اند. جنسيت وي مورد ترديد است. شايد اين امر بدان لحاظ باشد كه مرد يا زني بدين‌سان، مشكل بتواند با خدايان ارتباطي اين چنين برقرار نمايد.

لوكي فرزند يك غول و يك غول ـ زن بود. وي پدر مار ميدگارد، گرگ هيولامانند فنرير، و مادر وي هِلْ، ايزد ـ بانويي بود كه فرمانرواي سرزمين مردگان در فراسوي شمال، به شمار مي‌رفت. همة اين‌ها در سرزمين‌ غول‌ها به دنيا آمده و خودشان نيز زاد و ولد كرده بودند.

هنگامي كه خدايان، آسگارد را مسكن خود قرار دادند، غولي آمد و پيشنهاد كرد كه براي حفاظت در مقابل دشمنان مي‌تواند ديواري عظيم به دور قلعة آنان بسازد. اين پيشنهاد، با اين شرط پذيرفته شد كه غول، ساخت ديوار را تا پيش از زمستان به پايان ببرد و به عنوان دستمزد خود، مي‌تواند ايزد ـ بانو فريا و خورشيد و ماه را در اختيار بگيرد. خدايان به تصور آن كه وي قادر به انجام چنين كاري نيست و نمي‌تواند كار را به موقع تحول دهد، به اين امر رضايت دادند. خدايان مقرر داشتند كه كسي نبايد به‌وي كمك كند. غول تقاضا كرد كه اجازه بدهند از اسبش كمك بگيرد. خدايان با اين پيشنهاد غول موافقت نمودند، ولي اسب آن غول، يك اسب نر جادويي بود، كه به سرعت سنگ‌ها را جابه‌جا مي‌كرد و بدين لحاظ، سه روز پيش از فرارسيدن زمستان، ساخت ديوار تقريباً به اتمام رسيد.

خدايان با خشم و ترس و وحشت دربارة از دست دادن فريا، خورشيد و ماه، به دور لوكي گرد آمدند و او را به مرگ تهديد كردند، و از وي خواستند تا تدبيري بينديشد. لوكي خود را به شكل ماده اسبي درآورد و با گذاشتن دام، اسب نر را برد و دور كرد. بنابراين غول نتوانست كار ساخت ديوار را تماماً به پايان ببرد. تور كلّة غول را با پتك خود خرد نمود. لوكي بعدها، كره‌اي خاكستري رنگ به نام اسلايپنير به دنيا آورد كه داراي هشت پا و بهتر از همة اسب‌ها بود و مَرْكب جنگي اودين شد.

لوكي براي ساير خدايان ياري كمك كننده و كارآمد ولي خطرناك بود. ارتباط لوكي با خدايان در قطعه ادّا، به صورتي زنده، تصوير شده است. در آن شعر، هنگامي كه خدايان مشغل نوشيدن آب جو بودند وارد شد و به آن‌ها، توهين كرد. يكي از ايزد ـ بانوان به نام ايدون، سعي كرد كه بحث را در مرحلة آغازين، متوقف سازد، ولي لوكي به او تاخت و گفت: «خفه شو، ايدون، تو بي‌عفت‌ترين زن‌ها هستي، زيرا دست‌هايت را به دور بدن مردي حلقه مي‌كني كه برادرت را به قتل رسانده است.» وي فريگ را روسپي ناميد، به نيورد تهمت زناي با محارم زد، و هيمدال نگهبان را به عنوان يك ولگرد، مورد استهزا قرار داد. سپس، شروع به لاف‌زني دربارة صدماتي كه وارد آورده بود كرد و بعد، به اغواي همسر تور پرداخت. در اين‌جا بود كه او مي‌بايستي سكوت كند، زيرا تور، با خشم بسيار وي را تهديد كرد. در آن قطعه، ويژگي لوكي فقط به عنوان نيرنگ‌باز و مشكل‌ساز نمودار شده است. واژة بدانديش، براي وي، ناكافي بود، با آن كه در پاره‌اي از موارد، زياده بدخواه نبود. اما در بعضي موارد ديگر، وي به شدت بدانديش بود، درست به همان‌گونه كه در مورد مرگ بالدار از نظر گذشت.

در لوكي ارزش‌هاي طبيعي و معمولي، حالتي باژگونه دارند و روابط او، يا زياد گيج كننده، و يا بسيار بعيد، يا داراي وضعيتي جديد است. هنگامي كه وي را در حال اجراي يك درام در يك نمايش كيهاني مشاهده مي‌كنيم، مانند جمجمه در ضيافت، يا دلقك در عروسي، وي تجسم شخصيتي متناقض است و نقش وارونگي ارزش‌ها را بر عهده دارد و به عنوان مطلبي شبيه به يك معما، توضيح‌ناپذير است، اما مي‌توان آن را به نمايش درآورد. اين حالت معماگونه يا معمّانماي وي، حالت خدايي است كه از خدايان ديگر تنفر دارد و آنان نيز از وي بيزارند. لوكي جادوگر نبود اما، هنرهاي جادوگري را مي‌دانست ـ يعني آن هنرهايي كه با آن‌ها مي‌توانست خود را تغيير شكل بدهد؛ يا پرواز كند. نيروهاي جادويي مي‌توانند آسيب‌رسان يا درمانگر باشند. مهم اين است كه گروه خداياني به نام لوگي «آتش وحشي» وجود دارند كه يادآور اسطورة پرومتئوس هستند كه آتش را از خدايان دزديد و به انسان عرضه داشت.

سرانجام لوكي، از جانب خدايان از كار باز مي‌ايستد، يا دستگير مي‌شود، زيرا آنان قادر نبودند نقش او را در كشتن بالدر از ياد ببرند، وي را با بندهاي آهنين (به مانند پرومتئوس) بستند و ماري را كه زهر از نيشش مي‌چكيد، بالاي سرش قرار دادند. همسرش سيگين، كاسه‌اي را نگاه مي‌داشت تا قطره‌هاي سم مار را جمع كند، اما هنگامي كه براي خالي كردن كاسه مي‌رود، زهر، روي صورت وي مي‌چكد. در پايان جهان، او آزاد مي‌شود و عليه خدايان در جنگ پاياني شركت مي‌جويد وي با هيمدال، نگهبان آسگارد مبارزه مي‌نمايد و يكي، ديگري را از پاي در‌مي‌آورد.

ريچارد كاونديش،اسطوره شناسي:دايره‌المعارف مصوّر اساطير و اديان مشهور جهان، ترجمه‌ي رقيّه بهزادي، تهران،نشر علم،چاپ اوّل،1387

You might also like
3 Comments
  1. علیرضا says

    سلام من چندین متن و کتاب رو خوندم که هل دختر لوکی بوده نه مادرش…..

    لطفا برسی کنید…

    1. بله. حق با شماست. اشتباه از منبع است مگر اینکه نکته ای باشد که ما نمی دانیم(مثل اختلاف در اسناد و روایات) که البتّه بعید به نظر می رسد. با تشکّر از دقّت نظر شما!

  2. محمد says

    ایا زئوس از اودین هم معروف تر بوده ؟ ینی خدای تمام خداها بوده ؟

Leave A Reply

Your email address will not be published.