شيوه‌هاي تعبير اسطوره‌ها

طي صد سال اخير، علاقه به اسطوره‌شناسي، پيوسته رو به فزوني بوده است. اين توجه، بيشتر بدان جهت حائز اهميت شد كه اسطوره‌ها ديگر صرفاً، داستان‌هايي كودكانه يا توصيفاتي غيرعلمي از جهان تلقي مي‌شوند، بلكه نگرشي جدي از حقيقت به شمار مي‌روند. اساطير در جوامع حال و گذشته، با حضور پيوستة خود به صورت بخشي از تار و پود حيات بشر، بيان باورها، شكل‌دهندة رفتارها و توجيه رسوم، ارزش‌ها و سنت‌هاي آنان درآمده‌اند. درك بشر، جدا از شناخت اساطيرش امكان‌پذير نيست…

اسطوره‌ها رواياتي خيالي، دربارة طبيعت، تاريخ و سرنوشت جهان، خدايان، انسان‌ و جامعه‌اند. آن‌ها  مفاهيمي هستند كه براي توجيه معاني خود نياز به توجهي جدي، دارند؛ زيرا درك مفاهيم اساطيري، براي باوردارندگان به آن، كليدي است براي حل پيچيدگي‌هاي اساسي زندگي. كاربردهاي نادرست و مطرود اسطوره، در معنا و مفهوم داستاني ابلهانه يا پنداري دروغين، ناديده انگاشتن اهميت آن است؛ حال آن كه در واقع، درست خلاف اين امر صادق است. زيرا آن چه همواره نزد مردم شايان اهمت بوده، در اسطوره‌هاي آنان تجلي يافته است.

در عين حال ناديده انگاشتن آن جامة تخيلي كه اسطوره‌شناسي در بردارد، نيز امري ناممكن مي‌نمايد. عبارت «داستاني دربارة خدايان»، تعريفي عام و ناقص از اسطوره است؛ و عبارت «داستاني مقدس» تعريف ديگري با گستردگي بيشتر است. ولي هيچ يك از اين دو تعريف جامع نيستند. بي‌شك بسياري از اساطير، رواياتي دربارة ماجراهاي مربوط به خدايان و موجودات فراطبيعي‌اند، ولي با اين حال ممكن است در برگيرندة حقيقتي از نوع ديگر و با ژرفايي بيشتر باشند….

با آن كه اسطوره‌هاي ديني راهي براي تبيين حقايق قدسي‌اند، همة آن‌ها داراي جنبة باورهاي ديني نيستند. برخي از اسطوره‌ها در درجة نخست، مفهومي اجتماعي و تاريخي دارند و ممكن است كه خدايان در آن‌ها، نقشي كم اهميت‌تر داشته‌، يا اصلاً نقشي نداشته باشند. اسطوره‌ها، تاريخ و منطق استدلالي يك جامعه، شعائر ديني، سنّت يا توسعة اجتماعي آن جامعه را تشريح مي‌كنند. براي مثال، يك اسطوره در بازگويي داستان يك ملت، از وحدت، اهداف، اعتماد و غرور آنان گفتگو مي‌كند. روميان بيشتر اسطوره‌هاي ديني خود را از يونانيان به وام گرفتند. اسطوره‌هاي خود آنان عموماً در ارتباط با تاريخ روم بود: از جمله چگونگي پيدايي شهرها، در امان ماندن از حملات و خطرات، شيوه‌هاي دست‌يابي به قدرت، و نيز نحوة زيست نياكان به مثابه الگويي براي روميان آن روزگار. حتي اگر اين افسانه‌ها بر اساس رويدادهاي واقعي باشند، باز هم اسطوره‌هايي از اين دست، بيستر شامل و حامل داستاني اخلاقي‌اند تا رويدادي تاريخي. هيچ‌گونه كوششي در راستاي تمايز ميان داستان‌هاي واقعي و غيرواقعي صورت نپذيرفته است. اسطوره‌سرايي هنري است كهن‌تر از تفسير تاريخ، و ارزش آن بر صحبت تاريخي مبتني نيست.

تعريف اسطوره به عنوان «داستان» نيز نادرست است، زيرا بسياري از اسطوره‌ها، حالت داستاني ندارند. اسطوره‌شناسي برخي از جوامع، نقش‌ها يا زمينه‌هاي دلخواه گوناگوني از ايزدان يا ايزد ـ بانوان را بازتاب مي‌دهند. مثلاً خدايي ناظر بر امور كشاورزي، ديگري مسئول جنگ، و سومي سرور درياست و ديگران نيز بر همين روال‌اند. علاه بر اين، اصطلاح اسطوره، براي آن دسته از سنت‌هاي ديني و دنيوي به كار مي‌رود كه بر نگرش‌هاي حياتي بشر نفوذ نيرومندي دارند، اما براي صحت حقيقي آن، دلايل موجهي در دست نيست. انديشة دوزخ، نمونه‌اي از اين زمره است؛ به تصور مسيحيان كهن دوزخ مكاني حقيقي و اردوگاهي از آتش و شكنجه در اعماق زيرزمين به شمار مي‌رفت، ولي بسياري از مسيحيان كنوني، آن را يك اسطوره مي‌دانند. حقيقت موجود در اين انديشه، صورت‌هاي گوناگوني دارد: براي مثال، انساني كه منكر وجود خداوند مي‌شود، بايست ناگزير به سبب اين انكار، پادافراه گردد. به همين لحاظ است كه انديشة دوزخ در مسيحيت و برخي اديان ديگر، در اين‌جا به منزلة يك اسطوره تلقي مي‌شود.

اسطوره داستان يا روايتي، مدعي پاسداري از يك حقيقت اساسي دربارة جهان و زندگي آدمي است، كه در محيط اجتماعي خود، يك اصل موثق در نظر گرفته مي‌شود، اما حقيقت آن، دقيق، علمي يا تاريخي نيست. روايت كتاب مقدس، مبني بر اين كه خداوند جهان را در هفت روز آفريد، از نظر علمي توجيه‌پذير نيست، روايت آفرينشي نزد هندي‌ها، تبتي‌‌ها، چيني‌ها و يونانيان، بر اساس آفرينش هستي از يك بيضه، نيز به همين سياق از لحاظ علمي محقّق نيست. اما اين مطالب، بازتاب دهندة نكتة اصلي اسطوره‌ها نيست، و واقعي و غيرواقعي بودن آن‌ها، نيز ديگر اهميت ندارد. در هر صورت، اسطوره چنان عملاً در تاروپود جامعه تنيده مي‌شود، كه به منزلة يك واقعيت مورد پذيرش قرار مي‌گيرد. كشفيات و نگرش‌هاي تازه و شيوه‌هاي زندگي نوين، در اسطوره‌ها موجب آسيب‌رساني به آن مي‌شود.

هنگامي كه اسطوره‌هاي كهن به فراموشي سپرده مي‌شوند، اسطوره‌هاي جديد سر برمي‌آورند. اسطوره‌ها به شكوفايي مي‌رسند، رنگ مي‌بازند، و سرانجام مي‌ميرند، اما اسطوره‌هاي تازه‌اي تولد مي‌يابند و اسطوره‌هاي كهن احيا مي‌شوند. با گذر زمان، يا تخليط فرهنگ‌ها، اسطوره‌هاي كهنه و نو درهم مي‌آميزند. اسطوره‌ها صرفاً، ويژة تعليم نيافتگان يا اقوام بدوي يا جوامع كهن نيستند. جوامع پيچيدة كنوني نيز خالق اسطوره‌اند. براي مثال، در جهان پيشرفتة غرب، اسطوره بر رفتار و رشد سياسي آن سرزمين تأثير ژرفي گذاشته است. جنبش‌هاي سياسي چپ و راست، تأثير و نيروي انكارناپذير از اسطوره‌ها دريافت مي‌دارند، و هر دو جناح، اسطوره‌هاي ارزشمند كهن را به اسطوره‌هايي تازه و آرمان‌گرايانه تغيير مي‌دهند. ظاهراً هيچ جامعه‌اي، نمي‌تواند بدون اسطوره‌ها كه در برگيرندة تصوير آن جامعه از گذشته و حال و مقاصد آن است، به شايستگي به وظايف خود عمل كند.

شيوه‌هاي بسياري جهت تعبير اسطوره‌ها در كار است، اما انواع اصلي آن‌ها را مي‌توان به سه دستة كاركردي، نمادين، و ساختاري طبقه‌بندي كرد. هر يك از اين روش‌ها، تحليلي چشم‌گير را از اسطوره‌هايي خاص، يا گروهي از اسطوره‌ها، فراهم مي‌آورند، اما اين كه كدام يك از اين رويكردها به خودي خود، توضيحي قابل قبول از اسطوره‌‌شناسي را به دست دهند، مشخص نيست؛ به ويژه آن كه اين مقولات دقيقاً تفكيك شده نيستند و روش‌هاي كاركردي و نمادين، و ساختاري از تعابير، اغلب درهم ادغام مي‌شوند.

رويكرد كاركردي اسطوره‌ها را امور واقعي توجيه‌پذير اجتماعي در نظر مي‌گيرد. براي مثال افراد خاصي، كه به طور سنّتي از راه صيد ماهي گذران زندگي مي‌كنند، اسطوره‌اي مخصوص به خود دارند مبني بر اين كه چگونه موجودي فراانساني در روزگاران كهن به نياكان آن‌ها هنر ماهي‌گيري را آموخت. اين داستان، شيوة زيست‌ آن‌ها را توجيه مي‌كند و به روش‌هاي صيد ماهي و سنت‌هاي مربوط به آن‌ها، اعتبار مي‌بخشد. اين روايت، احساس داشتن حياتي مشترك با نياكان را نيز در عرصة حيات به آنان انتقال مي‌دهد.

بسياري از اسطوره‌ها، نظام همساني از اعطاي اختيار به گروه‌ها، نهادها، شعائر، تمايزات جامعه‌شناختي، قوانين و رسوم، معيارهاي اخلاقي، ارزش‌ها و نظرات را، عرضه مي‌دارند. اسطوره‌ها در سراسر جهان، قوانين خويشاوندي، رسوم مربوط به ازدواج، روش‌هاي شكار، كشاورزي، هنر و جنگ، روال قرباني كردن، اقتدار سركرده و فرمانروا، اطاعت زنان و جنبه‌هاي بي‌شمار ديگري از ساختارهاي اجتماعي را توجيه مي‌كنند. اسطوره‌ها در تمايز ميان رفتارهاي پسنديده و ناپسند داراي عملكردهاي اخلاقي مهمي‌اند. برخي از آن‌ها همچون اسنادي نانوشته، براي ادعاهاي مالكيت افراد به كار مي‌روند. بعضي از آن‌ها، جهت مقاصد سياسي يك حكومت، اشراف سالاري، يا روحانيت عمل مي‌كنند؛ همانند آن چه در مصر، روم، ژاپن، و نيز در ميان آزتك‌هاي مكزيك يا اينكاهاي پرو به وقوع پيوست.

اين‌گونه اسطوره‌ها، به دست‌آوردهاي حاضر اعتبار مي‌بخشند. ظاهراً براي اين‌گونه تأييدها و اعتبارها، در طبيعت آدمي نيازهاي مبرمي وجود دارد، و اين نوع توانايي از استدلال‌هاي منطقي درمي‌گذرد، و مثال‌هاي آن‌ها صرفاً به جوامع قبيله‌اي محدود نمي‌شود. در انگلستان و فرانسة قرن هفدهم، قدرت متعالي شاهان، بدين‌گونه توجيه مي‌شد كه آنان منتخب خداوندند، اين طرز تلقي همان بينش سياسي بود كه در سنّت‌هاي اساطيري ريشه داشت. نگرش متضاد با اين نظر، يعني دموكراسي، با اسطورة قرارداد اجتماعي تعريف مي‌شود. در آلمان نازي، بخشي از اعمال تجاوزكارانه، نفرت‌انگيز، وحشيانه و نژادپرستانه، بر اساس احياي اسطوره‌شناسي ژرمني توجيه مي‌گرديد. امپرياليسم ژاپن قبل از سال 1945 ميلادي نيز، همين امر را از طريق احياي اسطوره‌هاي مربوط به ملي‌گرايي، نظامي‌گري و اعتقاد به مشيت الهي، رواج مي‌داد.

غالب اسطوره‌ها با آيين‌ها و سنت‌ها ارتباط تنگاتنگي دارند، با آن كه نظرية مبتني بر اين امر همة اسطوره‌ها از آيين‌ها نشأت مي‌گيرند، مورد پذيرش همگان نيست. داستان پرومتئوس، در اساطير يونان، كه به زئوس نيرنگ مي‌زند و گوشت اولين قرباني را مي‌گيرد، مجوّزي جهت آيين‌هاي سنتي يوناني به دست مي‌دهد بر اين اساس كه گوشت حيوان قرباني شده‌، نبايد سوزانده شود و بايد به خدايان تقديم گردد، ولي پرستندگان بايد از آن بخورند. آيين‌ها تكرار مي‌شوند و اسطوره‌ها در آن‌ها دوباره رخ مي‌نمايند، تا آن‌ها را با همة نتيجه‌هاي ثمربخش خود، دگرباره بيافرينند. در داستان‌هاي سوري، دربارة پيروزي‌هاي بعل، خداي باروري، بر دشمنانش، سرودهايي خوانده مي‌شد و نمايش‌هايي صورت مي‌گرفت، اين آيين، به منظور تضمين پيروزي باروري زمين بر نازايي آن، اجرا مي‌گرديد. اسطوره‌ها به اين تربيت در پيوند با آيين‌ها براي بهره‌برداري از منابع قدرت و كسب تجاربي به كار مي‌روند كه به گونه‌اي ديگر دور از دسترس خواهند بود، و بازيگران در اين آيين‌ها، جهت بازآفريني اسطوره‌ها، نقش‌هايي برعهده مي‌گيرند. نقش‌آفرينان در اين بازي‌ها، به فراسوي زمان و مكان مي‌روند، تا به اسطوره‌ها، خدايان و نياكان بپيوندند. نمونه‌هاي نمايشي از اين دست، در مراسم وودوو و آيين‌هاي بوميان استراليا مشاهده مي‌شود.

برخي اسطوره‌ها فراسوي آيين‌ها و سنت‌ها، و جهت رويارويي با مشكلات و پيچيدگي‌هاي زندگي آدمي مطرح مي‌شوند. اين‌گونه اسطوره‌ها چگونگي شكل‌گيري هستي آدمي، اصل و منشأ پيدايي انسان، حيوان، و گياه، اصل خلقت جنس نر و ماده، و چگونگي دستيابي انسان به آتش، آغاز جوامع، و چگونگي ظهور كار، كهنسالي، بيماري و آخرين دشمن بشر يعني مرگ، را تشريح مي‌كنند. در اين‌جا دوباره اسطوره‌ها، توجيه‌كنندة صورت جهان كنوني‌اند. امكان دارد كه عملكرد آن‌ها بيش از آن كه در پي ارضاي حس كنجكاوي باشد، از درد و آلام زندگي انسان با توجيهي غيرواقعي ولي پذيرفتني از جهان و انسان، بكاهد. با قرار گرفتن در چارچوبي قابل درك، تحمل سختي‌هاي زندگي مي‌تواند آسان‌تر شود.

اين‌ كه آيا توضيحات كاركردي قادرند تأثير اسطوره‌ها بر ذهن را به سبب برخي از ويژگي‌هايشان، توجيه كنند، همچنان سؤال برانگيز است. رويكردهاي نمادين، اسطوره‌شناسي را راهي براي انديشندن و روشي شاعرانه جهت ارتباط تلقي مي‌كنند، و معناها را در لايه‌هاي زيرين سطح مي‌جويند. براي مثال، در داستان‌هايي كه تولد جهان را از يك بيضه مي‌دانند، اين بيضه در واقع، تخم حقيقي نيست. بيضة كيهاني نمادي تأثيرگذار از هستي است كه در درون يك كلّ جاي دارد، و به مثابه يك تخم حقيقي، از زندگي درون پوستة آن و خداوند او را بر روي چرخ سفالگري شكل بخشيد، مراقبت مي‌شود. به همين نحو، وقتي اسطوره‌اي مصري مي‌گويد كه بشر نخستين از گِلْ ساخته شد و خداوند او را بر روي چرخ سفالگري شكل بخشيد، اين به منزلة نمادي از ارتباط انسان با خدا و پيوند او با خاك و زمين است؛ يعني خاكي كه آدمي بر آن زندگي مي‌كند و زميني كه سرانجام، بشر به آغوش آن باز مي‌گردد.

بسياري از اسطوره‌ها كيفيتي رؤياگونه دارند. پيكرهاي عجيب و بدشكل همچون هيولاها و موجودات دورگه، در آن‌ها به حركت درمي‌آيند. جانوران همچون انسان‌ها راه مي‌روند و سخن مي‌گويند. انسان و حيوان با يكديگر مي‌آميزند، شكل عوض مي‌كنند، و از نيروهاي جادويي برخوردارند. زنان باردار مي‌شوند، و كودكان در شيوه‌هاي عجيب جسمي، به دنيا مي‌آيند. مضامين بدخواهي و آسيب‌رساني، همچون پدركشي، برادركشي، آدم‌خواري، اخته‌سازي، زناي با محارم، تجاوز و قتل در اسطوره‌ها، وجود دارد و غالباً ممنوعيتي در كار نيست. قوانين روزگار ما، و آن چه ما منطقاً با آن‌ها مأنوس‌ايم، در اين‌جا پايگاهي ندارد، زيرا اساطير به زماني از جهان، قبل از نظم كنوني اش، مربوط است.

كارل گوستاو يونگ

اسطوره‌هايي از اين دست، براي نظريه‌هاي فرويد و يونگ، و نيز اين اعتقاد كه اسطوره‌ها ساختة ذهن ناآگاه و تاريك و آغازين طبيعت بشري‌اند، مواد اوليه را فراهم مي‌سازند. فرويد معتقد بود كه اسطوره‌ها و رؤياها، نمايشي از اميال ممانعت شده‌اي‌اند كه ذهن آگاه آن‌ها را سركوب مي‌كند؛ لذا آن‌ها به صورت صور تحريف شده، ظاهر مي‌شوند. يونگ آن‌ها را حاصل «ناآگاهي جمعي» مي‌داند كه نزد همة انسان‌ها مشترك است، و بشر پيشا ـ تاريخي آن‌ها را شكل بخشيده است؛ انسان‌ها داراي كهن الگوها يا الگوهاي بنيادين باورهايي به شمار مي‌روند كه در اسطوره‌ها، روياها، نمادگرايي‌ها، هنر و ديگر انواع بيانگري، ظهور مي‌يابند.

غالب تفسيرهاي فرويدي و يونگي، به علت ساده‌انگاري محكوم شده‌اند، زيرا آنان پديده‌هاي پيچيده را، به صورت الگوهاي قابل دريافت و ساده، عرضه كرده‌اند. نقطة ضعف آنان، در آن‌جاست كه با هيچ روش قابل فهمي نمي‌توان به آنان نشان داد كه به خطا رفته‌اند. از آن جا كه بشر فقط به ذهن آگاه دسترسي دارد، مطالب موجود دربارة ذهن ناآگاه را نمي‌توان اثبات يا رد كرد. در نتيجه، تمايل غالب براي توجيه اسطوره‌ها در اين مسير، راه ‌به جايي نمي‌برد، و غالباً، به صورت بيان فلسفي، نگرشي به جهان، يا آفرينشي چون هنر و ادبيات باقي مي‌مانند، كه در مجموع عناصر خودآگاه و ناخودآگاه، و مفاهيم اجتماعي و نمادين را با يكديگر مي‌آميزند. به ويژه وقتي واكنش‌هايي باشند در برابر آن فشار و باري كه در همه جا بر دوش انسان‌ها سنگيني مي‌كند. آن‌ها ممكن است حامل معنايي فراتر از كاربرد بي‌واسطه در محيط خود باشند.

زيگموند فرويد

اما نظرية فرويد، به عنوان رويدادي نسبتاً تازه، بر اسطوره‌شناسي ساختاري تأثيرگذار بوده است. رويكرد ساختاري، اسطوره را به بخش‌هاي سازندة آن، يعني رويدادها و نقشمايه‌ها، تقسيم مي‌كند، و شيوة ارتياط آن‌ها با يكديگر را در نظر مي‌گيرد، تا ساختار زيرين آن‌ها را آشكار سازد، درست مانند برش مقطعي لايه‌هاي زمين‌شناسي. اهميت اسطوره، يافتن صورت كلي روايت نيست، بلكه جستجوي نظم لايه‌هاي زيرين آن است.

تعابير ساختاري بي‌نهايت پيچيده‌اند و خلاصه كردن آن‌ها امكان ندارد، اما يك الگوي ساختاري يافت شده در اسطوره‌ها، تأثيري متقابل از متضادهاست. براي مثال اين كه حالت كنوني چيزها، با وضع آغازين آن‌ها در تضاد است. مردان امروزي صاحب قدرت‌اند، اما در روزگار كهن زنان قدرت را در دست داشتند. يا اين كه امروزه قوانين خويشاوندي و ازدواج در مقايسه با دوران كهن پيشرفت كرده است؛ در آن روزگار زناي با محارم ميان والدين و فرزندان يا برادر و خواهر انجام مي‌گرفت. يا روزگاري جانوران بودند كه گوشت پخته مي‌خوردند و انسان آن را به صورت خام مصرف مي‌كرد.

نمايندة پيشتاز اسطوره‌شناسي ساختاري، مردم‌شناس فرانسوي كلود لوي ـ اشتروس، اسطوره‌ها را ساختارهايي، از متضادها مي‌دانست؛ مانند طبيعت و فرهنگ (خام و پخته)، نر و ماده، نظم و بي‌نظمي. از اين منظر، اساطير در لفافه آن تضادهاي فطري موجود در زندگي را بيان مي‌كنند كه ذهن آگاه خواهان رويارويي با آن‌ها نيست. انديشة اسطوره‌اي از جانب آگاهي از تناض‌ها، به سوي تحليل آن‌ها حركت مي‌كند، و برخي داستان‌ها، با حالاتي باژگونه دربارة چيزهاي موجود در جهان اسطوره‌اي، مي‌كوشند واسطه‌اي باشند ميان تضادها و آن‌ها را تحليل كنند. كاركرد حقيقي اسطوره آن است كه با عرضة الگويي منطقي، بر يك تناض غلبه يابد لوي اشتروس در اين باب مي‌گويد: «زماني كه اين تناقض واقعي باشد، دستاورد ناممكن مي‌شود.»

اسطوره‌ها علاوه بر بازتاب تجارب انساني، به آن شكل مي‌بخشند، زيرا بشر به طور طبيعي، رخدادها را در پرتو نگرش غالب نسبت به حقيقت كه در برگيرندة اسطوره‌شناسي است، تعبير مي‌كند. يكي از علل جدّي گرفتن اسطوره‌ها آن است كه هيچ جامعه‌اي را نمي‌توان بدون شناخت اسطوره‌هايش درك كرد. علت ديگر عبارت از روشني و وضوحي است كه اسطوره‌ها بر انديشة ساير مردم، و نيز خود ما اِعمال مي‌كنند. اگر اسطوره‌شناسي كلاً طريقي مشترك براي انديشيدن انسان‌هاست، پس مطالعة آن، به مفهوم خودشناسي است.

تشابهات و همساني‌هايي كه ميان اسطوره‌هاي جوامع مختلف وجود دارد، نشان دهندة الگوهاي فكري مشترك‌اند، و همة آن را نمي‌توان به آساني با تأثير يك فرهنگ بر ديگري توجيه كرد. همراه با چنين همساني‌هايي، تمايزات مهم بسياري نيز در كار است، اما تكرار الگوهاي يكسان، مشخص كنندة آن است كه ذهن آدمي به پاسخ‌هايي همسان براي سؤالات اساسي گرايش دارد. يك عامل مشترك در اساطير اقوامي كه با فاصلة زياد از هم زندگي مي‌كنند، تمايل به زندگي در جهاني است كه توسط عاملان غيرانسان، خدايان، ارواح، و عناصر فوق طبيعي مرموز اداره مي‌شود. عامل مشترك ديگر، تمركز بر پليدي‌هاي احوال بشر، و تمركز بر بي‌عدالتي‌هاي زندگي و خطرات آن است.

نقشمايه‌ها و طرح‌هاي مشابهي در اسطوره‌هاي آغازين به چشم مي‌خورد مانند: وجود هرج و مرج و لجّة تاريك و مرطوب اوليه، غياب خورشيد، ماه و ستارگان؛ بيضة كيهاني؛ آفرينش از يك عضو جدا شدة خدا يا ديو؛ جدايي زمين و آسمان، كه در آغاز به يكديگر پيوسته بودند؛ شروع نظم و ترتيب از بي‌نظمي؛ ساختن انسان از گِل و خاك يا بر آمدن انسان از زمين.

اسطوره‌ها دگرباره به صورتي گسترده، جواب مشابهي به پرسش چرايي مرگ عرضه مي‌دارند. مرگ در نتيجة يك خطا، گاه از سوي انسان، و گاه از سوي يك خدا يا پيام‌آوري از سوي يك خدا رخ مي‌دهد. اغلب ماه با مفهوم ميرايي و ناميرايي در ارتباط است زيرا كه در آسمان مي‌ميرد و دوباره زنده مي‌شود؛ مار نيز به همين سياق با پوست انداختن، تجديد حيات مي‌كند.

دورنمايه‌هاي ديگر وقوع فاجعه‌هاي بي‌شمار در روزگاران كهن است. غالباً يك سيل عظيم رخ مي‌دهد كه پس از وقوع آن، جهان بايد دگرباره بازسازي شود و تجديد حيات يابد. فاجعه‌اي ديگر ممكن است تهديدي براي آينده باشد، در آن هنگام كه جهان كنوني يابد. فاجعه‌اي ديگر ممكن است تهديدي براي آينده باشد، در آن هنگام كه جهان كنوني رو به نابودي مي‌رود؛ همانند آن‌چه در اسطوره‌هاي اديان هندويي، زرتشتي، مسيحي، اسكانديناويايي و مكزيكي مشاهده مي‌شود. مفهوم زمين ـ مادر به صورتي گسترده در همه جا وجود دارد، نيز درونمايه‌هايي همچون وابستگي دو جانبه، و خصومت دو جانبه ميان مرد و زن، و ميان انسان و حيوان، افراد خانواده از اين زمره‌اند. يا باز هم درونماية نوعي نظم و توازن نيروهاي كيهاني كه جهان و انسان براي بقا و امنيت خود بر آن تكيه دارند، در اسطوره‌هاي بسياري از جوامع گوناگون وجود دارد.

اسطوره‌ها فقط به لحاظ آشكار ساختن خصوصيات فرهنگي و روان‌شناختي انسان واجد اهميت نيستند، آن‌ها في‌نفسه نيز واجد اهميت‌اند. حقايق شاعرانة اسطوره‌هاي بزرگ آ‌ن‌ها را همچون آثار ادبي ارزنده، از داستان‌هاي كم اهميت متمايز مي‌سازند. رواج دوبارة اسطوره‌شناسي در روزگار ما، از اين احساس برمي‌خيزد كه بشر صاحب دانش و تكنولوژي راه خود را براي رسيدن به آن حقيقت مكنون در قلمرو اساطير، گم كرده است. آنچه خوانندة اين اثر در مي‌يابد اين است كه حتي اسطوره‌هايي متعلق به فرهنگ‌هايي متفاوت از فرهنگ ما، ممكن است عميقاً با زندگي و موقعيت ما در جهان هستي ارتباط داشته باشد.

منبع:ريچارد كاونديش،اسطوره شناسي:دايره‌المعارف مصوّر اساطير و اديان مشهور جهان، ترجمه‌ي رقيّه بهزادي، تهران،نشر علم،چاپ اوّل،1387،مقدّمه‌ي مؤلف
You might also like
4 Comments
  1. Fred says

    I could read a book about this wthiout finding such real-world approaches!

Leave A Reply

Your email address will not be published.