پس از آن كه خورشيد در جزيرة تيتيكاكا، ظاهر شد، مرد سفيد بلندقامتي كه احترام برانگيز بود، از جنوب آمد. او بسيار نيرومند بود و دشتها، تپهها و جلگههاي كوهها را ساخت و در صخرههاي جاندار بهار را فراز آورد. مردم را در روش زندگي راهنمايي ميكرد و آنان را آگاه ساخت كه ميبايستي خوب و آرام باشند و از آزار و آسيب به يكديگر حذر كنند. بعد از عبور او به سوي شمال از فراز سرزمينهاي كوهستاني، ديگر هرگز ديده نشد، اين، ويراكوچا بود.
بعدها، مردي شبيه او ديده شد كه براي درمان بيماران به هر سو سر ميكشيد. نابينايان را، فقط با اداي كلماتي چند، بينا ميساخت، ولي هنگاني كه به دهكدهاي با نام كاچا رسيد، مردم برخاستند كه او را سنگسار كنند. اما، هنگامي كه به وي نزديك شدند، زانو زد و نگاه خود را به بالا و به سوي آسمان انداخت، گويي از خدا طلب ياري ميكند. در آن لحظه، آتشي عظيم در آسمان ظاهر شد. مردم را ترس فراگرفت، به گِردش جمع شدند و از وي خواستند كه به آنان ترحم كند و آنها را نجات دهد. مرد فرمان داد كه آتش خاموش شود، اما شعلهها به قدري فروزان بود كه سنگها را سوزانده بود و حتي امروز نيز، برخي از بزرگترين سنگهاي آنجا، به سبكي چوب پنبهاند.
مرد از كاچا به سوي ساحل رفت، رداي خود را بر روي امواج پهن كرد و سوار بر امواج به پيش رفت و هرگز دوباره مشاهده نشد.
به سياق داستانهاي آفرينشي، اسطورههاي مربوط به سفر زميني ويراكوچا، ويژگيهاي داستاني هيجانانگيز، مناظر، همچون ويرانهها و پيدايي صخرههاي نامعمول را در بردارد. سنگهاي كاچا، در واقع، خاكسترها و مواد مذاب آتشفشاني در تينتا هستند. اسطورههاي ديگر اين مجموعه در اين باباند كه ميگويند چگونه ويراكوچا از خوردن آب و غذا در يك جشن عروسي محروم شد و او نيز در تلافي، آن مردم هرزه را به سنگ تبديل كرد. در مناطق كوهستاني، گاه براي بعضي از سنگهاي معدني، چنين اسطورهاي آورده ميشود.
سرخپوستان سرزمين آند، پوستي تيره دارند و مويي بر صورت ندارند. نظريههاي مربوط به منشأ اروپايي يا آسيايي براي ويراكوچاي سفيدپوست و ريشدار، بسيار قديميتر از تحقيقات اخيرند. برخي از اسپانياييها معتقدند كه توماس حواري، با مردم آند ملاقات كرد، رويداي كه سي يزادِ لئون گاهنگار، به صورتي اهانتآميز آن را رد ميكند. آن چه مسلّم است اين است كه فاتحان ريشداري كه آتااوآلپا را دستگير كردند، نخست از سوي پيروان رقيب او، اوآسكار، كه در حال قرباني كردن براي تحويل گرفتن رهبر خود از دست صاحب منصبان آتااوآلپا بودند، به منزلة خدايان يا ويراكوچاها، محترم داشته شدند. ديري نگذشت كه قساوت و بيرحمي اسپانياييها، منجر به طبقهبندي آنان در زمرة ديوان و شياطين شد. اما امروزه، واژة ويراكوچا، اصطلاح مؤدبانهاي است كه توسط گويندگان كچوآ براي افرادي با موقعيت بالاي اجتماعي به كار ميرود.
منبع:ریچارد كاونديش،اسطوره شناسي:دايرهالمعارف مصوّر اساطير و اديان مشهور جهان، ترجمهي رقيّه بهزادي، تهران،نشر علم،چاپ اوّل،1387