مكان آفرينشي در اسطورة اينكايي، ناحيهاي در اطراف درياچة تيتيكاكا در 150 كيلومتري جنوب كوسكو است. به احتمال قريب به يقين، قبايل كهن اينكايي، در قرن 12 ميلادي، از اين ناحيه به درة كوسكو مهاجرت كردهاند. شيوة معماري اينكايي، با معماري مركز آييني معروف تيوآناكو، نزديك درياچة تيتيكاكا، بسيار مشابه است. اين مركز، تاريخي در حدود 500 ميلادي دارد و در روزگار اينكاها، ويران بوده است. همة گونههاي داستان آفرينشي، دربارة اصل و منشأ، زبانها و فرهنگهاي مردم مختلفي كه تحت سلطة اينكاها بودهاند، اصلي يكسان دارند.
در روايتي چنين آمده است كه ويراكوچا، زمين و آسمان را آفريد و زمين را از مردمان انباشت. خورشيدي وجود نداشت و مردم در تاريكي گام ميزدند. اما آنان در مقابل آفرينندة خود نافرمان شدند و او تصميم به نابودي آنان گرفت. بعضي را به شكل سنگ درآورد و برخي ديگر ديگر را در سيلي گرفتار ساخت كه از هر كوهي در جهان بلندتر بود. تنها كساني كه بر جاي ماندند، زن و مردي بودند كه در جعبهاي قرار داشتند و هنگامي كه سيل فرو نشست، جعبه با حركت باد، به تيوآناكو آورده شد كه زيستگاه اصلي آفريدگار بود. در آنجا، آفريدگار، همة مردم سرزمينها را ساخت، پيكرها را با خمير شكل بخشيد و جامههايي را كه هر ملتي بايد ميپوشيد، رنگ كرد. وي به هر ملتي، زبان، سرودها، و دانههايي براي كاشتن بخشيد. سپس روح هستي را در گِل يا خمير دميد و هر ملتي را فرمان داد كه از زيرزمين بگذرند و از جاهايي كه وي هدايت ميكند، عبور نمايند. برخي، از غارها بيرون آمدند، بعضي ديگر، از تپهها، و عدهاي از آبشارها، سرازير شدند و گروهي ديگر، از تنة درختان فرود آمدند. هر ملتي از جايي كه آمده بود، ضريحي ساخت.
چون جهان تاريك بود، آفريدگار، خورشيد، ماه و ستارگان را ساخت و به آنان دستور داد كه به جزيرة تيتيكاكا و به درياچهاي به همان نام بروند و سپس، به آسمان صعود كنند. هنگامي كه خورشيد در هيأت مردي به آسمان رفت به اينكاها و رييس آنان، يعني مانكوكاپاك گفت: «تو و اخلاف تو بايد سرور باشند و سرزمينهاي بسياري را تحت استيلاي خود درآوردند. مرا چون پدر خود بنگر، بايد فرزند من باشي و مرا به عنوان پدر، ستايش كني.» با اين گفتهها وي به مانكوكاپاك، سربندي به عنوان نشانه، و تبري جنگي داد تا آن را به دست بگيرد. در اينجا خورشيد، ماه و ستارگان موظف بودند كه صعود كنند و جاي خود را در آسمان مشخص سازند، آنان نيز چنين كردند. در همان لحظه، مانكوكاپاك و برادران و خواهرانش، به فرمان آفريدگار به زيرزمين فرو رفتند و دوباره از غار پاكاريتامپو بيرون آمدند، يعني همان جا كه خورشيد در روز آغازين، بعد از آن كه آفريدكار شب و روز را، از هم جدا كرد، از آن بيرون آمد.
اين اسطوره با داستان كشتي نوح، مطابقتي آشكار دارد و احتمال تأثير مسيحيت را، در اين راستا، نميتوان ناديده انگاشت. اما انديشة فاجعة آغازين، بيترديد، جنبة بومي و محلي دارد. اين مطلب، به گونههاي مختلف در اسطورههاي معاصر آندي
|
جدول گاهنگاري |
|
|
حدود 1200 |
وجود گروههاي قبايل اينكايي در دشت كوسكو در كوههاي آند: شروع سلسله اينكايي با رهبر قبيله به نام مانكوكاپاك |
|
حدود 1200-1400 |
سلطنت فرمانروايان نيمهافسانهاي اينكاها: حمله و جنگهاي متناوب ميان اينكاها و قبايل همسايه بدون هيچگونه تسخير دائمي |
|
حدود 1400-1438 |
سلطنت ويراكوچا اينكا: همپيماني اينكاها با لوپاكاي منطقه درياچة تيتيكاكا: قبيلة كچوآ، همسايه و همپيمان اينكاها، شكست خورده توسط چانكا: پسر وير اكوچااينكا، پاچاكوتي، عقبنشينيها و شكستها چانكا: اينكاها در موضع قدرت |
|
1438-1471 |
سلطنت پاچاكوتي: بازسازي شهر كوكسكو: آغاز توسعه نظامي هماهنگ: گسترش امپراتوري به جنوب شرقي درياچة تيتيكاكا، به سوي شمال به طرف كيتو، به سوي غرب به طرف سواحل: كچوآ زبان مشتركي را تحميل كرد. |
|
1471-1527 |
ادامة توسعههاي نظامي: استقرار مرزهاي جنوبي امپراتوري به حدود . تسخير ارتفاعات اكوآدور شمال كيتو: يكپارچگي امپراتوري اينكاها |
|
1528-1532 |
جنگ ميان نيمه برادران اينكا اوآسكار، و آتااوآلپا: دستگيري اوآسكار توسط ژنرالهاي آتااوآلپا |
|
1532 |
دستگيري آتااوآلپا در كاجاماركا به وسيلة پيثارو و فاتحان اسپانيايي |
|
1533 |
ترور اوآسكار به فرمان آتااوآلپا: اعدام آتااوآلپا به توسط پيثارو |
|
1533-1572 |
فتح امپراتوري اينكاها توسط اسپانياييها |
|
1553 |
انتشار به توسط، پدرو دِ سييزا دولئون |
|
1573 |
انتشار به توسط كريستوبال دومونيلا اهل كوسكو. |
آمده است؛ خاستگاه اسطورة اوئرو… منسوب به قدرت خورشيد است و در اينجا، ديگر به منزلة اصل و نسب اينكاها، انگاشته نميشود.
منبع:ریچارد كاونديش،اسطوره شناسي:دايرهالمعارف مصوّر اساطير و اديان مشهور جهان، ترجمهي رقيّه بهزادي، تهران،نشر علم،چاپ اوّل،1387