كوههاي آند در آمريكاي جنوبي، شاهد ظهور و سقوط تمدنهاي بسياري، در طي سه هزار سال گذشته بوده است. تمدن نسبتاً متأخر اينكاها، با آغاز گسترش امپراتوري آنان از پايگاه آن، در درة كوسكو، يعني كمتر از صد سال پيش از اعدام امپراتورشان توسط فاتحان اسپانيايي در 1553، شكل گرفت. هيچ يك از تمدنهاي آمريكاي جنوبي داراي هنر نوشتار نبودند و اطلاع ما از فرهنگ پيشا ـ اينكايي، بر اساس ملاكهاي باستانشناسي است. اما، فرهنگ اينكايي، در روزگار فتح اسپانياييها، توسط گاهنگاران اسپانياي به ثبت رسيده است. علاقة اين وقايعنگاران، به تبليغ مسيحيت، توجه آنان را بيشتر به سوي عقايد و آداب مربوط به كافركيشي اين مردمان معطوف ساخت. بيشتر اسطورهشناسي منطقة كوسكو، كه از سوي وقايعنگاران اسپانيايي به ثبت رسيده، ظاهراً، تحت نظارت اينكاها، در حدود اواسط قرن 15 ميلادي، گردآوري شده است، يعني در همان زماني كه امپراتوري اينكا در حال گسترش بود.
منبع:ریچارد كاونديش،اسطوره شناسي:دايرهالمعارف مصوّر اساطير و اديان مشهور جهان، ترجمهي رقيّه بهزادي، تهران،نشر علم،چاپ اوّل،1387