اسطوره‌های آفرینش ودایی

ريگ‌ودا، مجموعه‌اي بالغ بر هزار سرود نيايشي است كه در حدود 1500 پيش از ميلاد، در شمال غربي هند، به سنسكريت كهن، يعني به زبان هند و اروپايي، تنظيم شده بود. علاوه بر اين، اسطوره‌هاي بي‌شماري به نام برهماناها، چند سده بعد از وداها، تدوين شدند. اين متون، براي قرن‌ها، صورت نوشتاري نداشت و به شكل محفوظات سينه به سينه و به شكل سنت شفاهي حفظ مي‌شد و ادبيات متأخر ديني هندويي، از ويژگي‌ها و رويدادهاي آن، تأثيرات بسيار پذيرفت.

ويشنو (از خدايان تثليث هند و بنابر روايتي آفريننده‌ي جهان) در حال رقص و نماد چرخ آفرينش

اسطورة اصلي ريگ‌ودا اسطورة آفرينش است كه به چندين شيوه ارائه شده است. شيوة غالب عبارت از آن است كه جهان از كائوس (خائوس)، يعني هرج و مرج ازلي ناشي شد در هنگامي كه خدا ـ ايندرا، سرور خدايان، باران ـ خدا، با ويشنوي خورشيد ـ خدا، زمين را از آسمان جدا ساخت. سپس، خورشيد برآمد و از آن نقطه، ناف زمين به صورت ستوني عمودي برخاست تا آسمان و زمين را از هم جدا نگاه دارد. اين ستون محور جهان به شمار مي‌رود.

اكنون سه جهان وجود داشت: آسمان، زمين و اثير جداكننده. روايت است كه ويشنو اين سه جهان را با سه گام بزرگ خود اندازه گرفت (آفرينش از ديدگاه ودايي). علي‌رغم اشارات مبهمي كه دربارة جهان فرودين در اين اساطير وجود دارد در ريگ‌ودا، اشارات زيادي در اين باره مشاهده نمي‌شود. خورشيد، شب هنگام، در زيرزمين در حركت است و صبح‌گاهان، از شرق باز مي‌گردد و اين نقش آينه‌گون جهان (جهان درخشان) به توسط وارونا فرمانروايي مي‌شود كه خداي نظم كيهاني و سرور آب‌هاست. در ادبيات متأخر، جهان‌ فرودين، سرزميني تاريك و زيستگاه ديوان به شمار مي‌رود.

يك سرود متأخر ودايي، گونه‌اي ديگر از آفرينش را بدين‌گونه توصيف مي‌كند. موجودي كيهاني به نام پوروشا، به هنگان قرباني آغازين، اعضاي بدنش از هم جدا مي‌شود و از بخش‌هاي جدا شدة بدن وي، جهان هستي و چهار طبقة نظم اجتماعي شامل راهبان، جنگجويان، تودة مردم و خدمتگذاران شكل مي‌گيرند. صورت متأخرتر و انتزاعي‌تر يك سرود ديني دربارة آفرينش مي‌گويد: جهان از نيستي پديد آمده است و در آغاز، نه روز بود و نه شب، نه مرگ بود و نه بي‌مرگي. سپس، از ميان تاريكي‌ها و سيل آغازين، آرزو تولد يافت، اما حتي خدايان نيز منشأ اين آفرينش را نمي‌شناختند، زيرا آنان، بعد از آفرينش جهان ظاهر شدند.

به تدريج، يك خدا به نام پاراجاپاتي به عنوان خالق و سرور موجودات شناخته شد كه بعدها، نام برهما به خود گرفت. در ريگ‌ودا، خداي آسمان با دخترش مي‌آميزد و نطفة او در سپيده‌دم بر زمين مي‌ريزد. تا روزگار برهماناها، اين عمل به پاراجاپاتي نسبت داده مي‌شد كه در متون كهن به عنوان خداي «زرين تخمه» مشهور بود. نطفة زرين او در آب‌هاي كيهاني ريخت و پرورش يافت به دو نيم شد: پوستة فرازين آسمان را تشكيل داد و پوستة زيرين، زمين را شكل بخشيد، در حالي كه خورشيد زردة زرين آن بود. حتي در كيهان‌شناسي متأخرتر هندي، جهان را تخمة برهما مي‌خوانند و به صورت‌ گويي بسته تلقي مي‌كنند.

اشارة ضمني به آفرينش از طريق زناي با محارم بعدها، در برهماناها، شايع شد و پاراجاپاتي سه پسر، يعني (آتش، باد، خورشيد) و سپس، ماه و يك دختر يعني سپيده‌دم را كه آرزو و دنبال كرده بود. فراز آفريد. دختر از چنگ او گريخت و به شكل ماده آهو درآمد ولي پاراجاپاتي، شكل گوزن‌ نر به خود گرفت. دختر ماده گاو شده و او به صورت نره‌ گاو درآمد. دختر اسب ماده شد و او نريان گرديد و بدين صورت بود كه همة موجودات، حتي مورچه‌ها آفريده شدند. پسران پاراجاپاتي نيز سپيده‌دم را آرزو كردند و تخمه‌هاي خود را بر زمين ريختند ولي صورت خدايي درنده، به نام رودرا، به خود گرفت. در برخي از اسطوره‌هاي ديگر نقل است كه خدايان از عمل زشت پاراجاپاتي غمگين شدند و براي تنبيه پاراجاپاتي، رودرا را آفريدند. خود رودرا، در اسطوره‌شناسي متأخر هندويي، خدايي است كه تخمه‌هاي زرين او برزمين ريخت و خداي اسكاندا، به وجود آمد.

بعدها، در رواياتي از اسطوره‌هاي آفرينشي، چندين مفهوم اساسي درهم ادغام شد. در آغاز، آب‌هاي نخستين، آرزوي افزايش كردند و سپس، آن‌ها خود را گرم نمودند تا تخمة زرين ايجاد كنند و از آن، پاراجاپاتي تولد يافت. سپس او، نام‌هايي براي زمين، اثير و آسمان ساخت، و از كلمه‌ها، خود آن مفاهيم، هستي يافتند. وي آرزوي فرزند كرد و پدر خداياني شد كه با رسيدن به آسمان صورت الهي به خود مي‌گرفتند و ديوان كه تاريكي و شرّ را موجب مي‌شدند، پاراجاپاتي را مجبور ساختند، تا آنان را از پاي درآورد.

منبع:ریچارد کاوندیش،اسطوره شناسی:دایره‌المعارف مصوّر اساطیر و ادیان مشهور جهان، ترجمه‌ی رقیّه بهزادی، تهران،نشر علم،چاپ اوّل،،۱۳۸۷

You might also like
4 Comments
  1. ندای توی says

    سلام . از این که مرا به یاد دهه 60 و زمان دانش آموزیم که کتابهای دکتر را با حرص و ولع پیدا می کرد و می خواندم، می اندازید سپاسگزارم. اما نمی دانم هدف شما از فرستادن این همه ایمیل چیست؟ اگر مرا نیز در جریان بگزارید سپاسگزار می شوم. شاید کمک اندکی هم از دست بنده مقدور بود!!؟؟
    اما ادبیات نوشتاری دکتر در جامعه امروز آن رنگ و بوی دهه های گذشته را ندارد و به نوعی باید با خواستها و نیازهای ، به خصوص جوانان امروز باز نگری و باز گویی شوند . البته این نظری است که به ذهن الکن و ناقص بنده رسیده است و امیدوارم که درست نباشد! اما دلایل شما در رد این نظر برایم مهم است.
    سپاس و بدرود.

    1. سلام. من نفهميدم منظور شما از دكتر چه كسي است؟
      ايميل هايي كه حرفش را مي زنيد احتمالاً همانهايي هستند كه به طور خودكار براي افرادي كه ثبت نام كرده اند فرستاده مي شود و شما به راحتي از طريق همان ايميل ها مي توانيد از دريافت ايميل انصراف بدهيد.
      راجع به كمك هم اگر مايليد مي توانيد به سربرگ “نويسنده ما شويد” در بالاي صفحه‌ي اصلي مراجعه كنيد.
      خدانگهدار

  2. بهاره says

    سلام

    اگه ممکنه منبع دقیق این مطالبی که نوشتین رو بذارین
    چون من برای تحقیقاتم لازم دارم

    ممنون

    1. سلام
      اين هم منبع

Leave A Reply

Your email address will not be published.