اساطیر هند؛ خدایان در برابر دیوان

اسطوره‌هاي نبرد انجامين ميان خدايان و ديوان، بعد از اسطوره‌هاي آفرينشي ودايي جاي دارند. دو نقشمايه اصلي، غالباً ادغام مي‌شوند، زيرا ديوان، به عنوان تهديدي جهت عمل آفرينشي به شمار مي‌روند كه بخشي از ماده‌اي‌اند كه خود جهان از آن، ساخته شده است. آنان نيروهاي مورد نياز شرّ را، براي توجيه نيروهاي خدايي، عرضه مي‌دارند.

اگني خداي آتش

در ريگ‌ودا، غالباً ديوان با دشمنان انساني اقوام هندو ـ آريايي، اشتباه مي‌شوند و ايندرا، به عنوان شاه خدايان، به طور هم‌زمان، دشمنان انساني را شكست مي‌دهد، ديوان تهديد‌كننده را نابود، و نيروي آفرينش جهان را رها مي‌سازد. دشمن اصلي ايندرا، وريترا به صورت ماري بر كوه كيهاني در ناف زمين چنبره زده و خفته است و آب‌ها را پس مي‌راند. ايندرا، وريترا را شكست داد و باران را رها و كوه‌ها را متلاشي كرد. اين عمل، موجب آزادي گاوهايي شد كه در كوه كيهاني محبوس بودند (گاوها نماد ثروت و باروري‌اند). وي خورشيد را، كه شب هنگام در جهان فرودين به دو صخره بسته شده بود، آزاد كرد. كشتن اژدها، عملي آفرينشي و به همان صورت، انهدام، روش ديگري جهت محكم كردن زمين و آسمان در جاي درست خود بود. نقل است كه ايندرا، بال‌هاي كوه‌ها را نيز بريده است زيرا، آن‌ها قبلاً به ميل خود، به پرواز درآمده و موجب ويرانگري بسيار شده بودند.

به اسطورة وريترا، مطلب ديگري را نيز بايد افزود كه در آن، ايندرا، برادر بزرگ‌تر وريترا، يعني ويشواروپاي سه كلّه را به قتل مي‌رساند. ويشواروپا، پسر تواشتار، آهنگر ـ خداست و بارها آمده است كه تواشتار پدر ايندرا نيز بوده كه به توسط پسرش كشته مي‌شود، زيرا از او، اكسير جاودانگي را پنهان داشته بود. در اين‌جا، اسطورة برادركشي با پدركشي، درهم تلفيق شده است.

متون بعدي، روشن مي‌سازد كه همة خدايان و ديوان با هم برادرند و ديوان برادران بزرگ‌تر به شمار مي‌روند كه بر سر ميراث پدري نيرنگ مي‌زنند. بنابراين، همة جنگ‌هاي آن‌ها، مبارزاتي برادروار است. خدايان و ديوان پدر الهي مشتركي دارند (تواشتار، پاراجاپاتي يا كاشياپاي مقدس خردمند)، ولي مادران آن‌ها متفاوت است. خدايان، پسران آديتي «فناناپذير» يعني يك آسمان ـ الهه، در حالي كه ديوان پسران ديتي اهريمني‌اند. ويشواروپا، كاهني در خدمت خدايان بود، ولي در پنهان، به سخنان مادر گوش مي‌سپرد، و به مانند ديوان عمل مي‌كرد، به همين جهت ايندرا، سر او را قطع كرد. به عنوان مجازات، به خاطر كشتن يك كاهن (زيرا ديوان نيز مي‌توانستند كاهن باشند)، ايندرا ناتوان و مجبور شد پسرش را به‌سان يك ويروس مسري اخلاقي، به سوي زمين، آب‌ها و زنان بفرستد، در عوض، به آنان قدرت باروري بخشيد.

مبارزه ميان ديوان و خدايان، بلافاصله بعد از آفرينش آن‌ها صورت گرفت. اجراي قرباني به آنان نيرو مي‌بخشيد. خدايان و ديوان براي برتري‌جويي با هم به رقابت پرداختند، كه البته پيروزي خدايان اجتناب‌ناپذير بود. خدايان نشان درستي و حقيقت‌، و ديوان نماد دروغ و ناراستي بودند، زيستگاه خدايان در بهشت و ديوان به جهان فرودين فرستاده مي‌شدند. خدايان، ديوان را از داشتن نيروي آييني محروم ساختند و بنابراين، موجب شكست آنان گرديدند. قدرت آييني در چند خدا تجلي يافت كه مهم‌تر از همه، آگني (آتش)، سوما (اكسير جاودانگي) و واچ (گفتار ـ الهه) بود، كه ديوان را ترك كرد و به نزد خدايان آمد.

تولد آگني به صورت‌هاي مختلف توصيف مي‌شود. او فرزند آسمان و زمين يا، تواشتار و آب‌ها بود. گاه گفته مي‌شود كه آگني، با ساييدن دو سنگ به يكديگر، ايندرا را پديد آورد. پدر و مادر او بر روي زمين، دو چوب آتش‌زا (بالايي پدر او، و پاييني، مادر اوست)، يا ده دوشيزه (ده انگشتي)اند. وي در آسمان، به صورت آذرخش تولد مي‌يابد و سومين تولد او از آب‌هاست. آگني ديوهايي كه قرباني را تهديد مي‌كنند، به آتش مي‌كشد. او قرباني را به سوي خدايان مي‌برد و دهان خدايان، قرباني را مي‌خورند. نقل است كه در اين موضع قدرت، وي بر روي يك بز يا حيوان قرباني يا جانوري با سري به شكل بز، سوار است. در ميان انسان‌ها او نشان شكم، و نه دهان و نماد آتش هضم‌كننده‌اي است كه خوردن را ميّسر مي‌سازد.

اگني با سه سر از خدايان هندو

همچنان كه آگني خورندة بزرگ است، خورده شوندة سوماست كه عنصر دوم از قرباني شخصيت يافته و اكسير بي‌مرگي به شمار مي‌رود. سوما آشامي سكرآور بود و از گياهي به دست مي‌آمد كه بر كوه‌هاي بلند مي‌روييد. آوردن اين گياه از كوه‌ها، گونه‌هاي مختلفي در اسطوره‌هاي هند و اروپايي دارد و به مثابه آوردن آتش از آسمان است. سوما در آسمان زاده شد و عقاب تيز پروازي آن را براي ايندرا آورد. يك كمان‌دار، تيري به سوي عقاب پرتاب كرد و پر عقاب بر زمين افتاد و به گياهي مقدس تبديل شد. سوما بر روي زمين در خطر بود، زيرا ديوان آن را ربودند، اما به دنبال نيرنگي، سوما، از آنان پس گرفته شد. گاندهارواها، يعني خنياگران و جادوگران ازلي نيز ترغيب مي‌شوند كه سوما را، در عوض گفتار ـ الهه واچ كه آنان در آرزوي وي بودند، بفروشند.

ديوان، بزرگ‌ترين دشمن خدايان نيستند، بلكه مرگ دشمن آنان است. تنها ويژگي كه خدايان را از ساير موجودات متمايز مي‌كند، بي‌مرگي آن‌هاست، اما اين ويژگي، تداوم و اجتناب‌ناپذيري معمول كه در ارتباط با كلمه است را، ندارد. هنگامي كه گفته مي‌شود كه خدايان با نوشيدن آشام سوما به جاودانگي دست يافتند، بدان معناست كه آنان، يك دورة كامل زندگي، يعني هزار سال زيستند. ميرايان نيز مي‌توانند، به ناميرايي دست يابند، كه البته اين دوره براي آنان، فقط يك قرن دوام مي‌يابد.

پاراجاپاتي جاودان به دنيا نيامد. هنگامي كه وي خدايان و بشر را آفريد، مرگ را شكل بخشيد و نيمي از وي يعني مو، پوست، گوشت، استخوان و مغز او ميرا بودند و نيمة ديگر، يعني ذهن، صدا، نَفَس، چشم و گوش وي ناميرا به شمار مي‌رفتند. او از ترس مرگ گريخت و با انجام آيين قرباني به بي‌مرگي دست يافت. از آن پس، مرگ دشمن خدايان شد. خطر مرگ، كه اينك با انجام شعايري با غلبه بر خداي مرگ از ميان رفته است، در زمان گذشته، قرباني كننده اگر قرباني را از لحاظ ديني به صورت نادرست انجام مي‌داد تنها مي‌ماند، زيرا انجام قرباني درست، فقط به دست كاهناني صورت مي‌گرفت كه قرن‌ها خود را وقف اجراي آن نموده بودند. خدايان به نوبة خود، از پاراجاپاتي بي‌مرگي يافتند. اما خداي مرگ اعتراض كرد كه اكنون او وظيفه معيّني ندارد و بنابراين، خدايان مقرر كردند كه جسم انسان قسمت وي باشد. در نتيجه خدايان، با انجام قرباني براي مرگ، خود ـ بي‌مرگي يافتند.

You might also like

Leave A Reply

Your email address will not be published.