مانا و تاپو

شرح مائوري دربارة نخستين زن، به روشن شدن جنبة ديگري از جامعة پولينزيايي دربارة انديشة مانا و تاپو، كمك مي‌كند. ايزد تانه، بنابر توصية مادرش پاپا، موجود مادينه‌اي با نام هينه ـ آهو ـ اونه را از زمين خلق كرد و او را به همسري برگزيد. نخستين فرزند آنان به نام تي‌كي‌ـ توهوآ بود، كه تمامي پرندگان از آن تبارند. فرزند بعدي آنان، دختري با نام تي‌كي‌ ـ كاپاكاپا بود. از وي به خوبي مراقبت به عمل آمد و هنگامي كه بزرگ شد نام هينه ـ آ ـ تائوئيرا به وي اعطا گرديد. تانه، وي را به همسري برگزيد و از آنان، دختري با نام هينه ـ تيتامائوري، به دنيا آمد.

سپس روزي، هينه ـ آ ـ تائوئيرا، از تانه پرسيد پدرم كيست؟ وي خنديد. دختر دوباره پرسيد، و تانه، به شرمگاه نرينة خود اشاره كرد. سپس وي دريافت كه شوهرش، پدرش بوده است. اندوهگين و شرمسار از اين زناي با محارم، به تاريكي جهان فرودين گريخت و در آن‌جا، او را به نام هينه ـ نويي ـ ته ـ پو، يعني «بزرگ بانوي شب» مي‌شناسند. به هنگام عزيمت ندا سر داد و گفت «بمان تانه تا فرزندانمان را به جهان روشني بكشاني، من به جهان فرودين مي‌روم تا آنان را در تاريكي، جمع كنم.» فرزندان آنان، انسان بودند و، هينه ـ نويي ـ ته ـ پو، ايزد ـ بانوي بزرگ مرگ به شمار مي‌رود.

مانا، نيروي تأثيرگذار فرد بود و به مرتبة وي در جامعه، ارتباط داشت. ماناي غايي از آن خدايان بود. با آن كه موفقيت عملي در تثبيت ماناي شخص واجد اهميت بود، بيشتر كيفيتي انتزاعي داشت كه در نياز به محافظت نهفته بود. تاپو (تابو) مجموعه‌اي از قوانيني است كه همجواري امر پاكيزه و مؤثر، با امر قبيح و موهن را محدود مي‌سازد. گاه تابو در شرايطي همچون زايمان بر زنان مائوري دلالت دارد ولي در اصل، تاپو با نيروهاي ناب مذكر جهان مرتبط بوده است. زنان يكي از منابع اصلي «اشتراك» بودند كه مي‌توانستند تاپو را بزدايند. اين امر مي‌توانست از سويي، براي نيروهاي مذكر خطرناك ولي از سويي، به طور آييني سودمند باشد. مرگ، انتقال نهايي قدرت است، و در اسطوره، بانوي بزرگ شب را مي‌بينيم كه نقش او، كشيدن انسان به سوي مرگ است. مرتبه، منزلت اجتماعي و نيروهاي حياتي مثبت، اساساً براي مردان و متعلق به آنان بود. زنان تا حدي، عنصر ناپاك و منبع تأثيرات منفي بر اين نيرو محسوب مي‌شدند. در جهاني با نيرومداري مردانه، زنان از يك سو، اصل و منشأ بشر، و از سوي ديگر، مرگ او محسوب مي‌شدند.

در برخي اساطير پولينزيايي، انسان، همچون ماه بايد دوباره، به جهان باز مي‌آمد، اما يكي از خدايان خلاف آن را اراده كرد. در ميكرونزي واقع در جزاير كارولينا، رويداد مشابهي به وقوع مي‌پيوندد و اولوفات، پيشنهاد لوك را، مبني بر تولد دوبارة انسان رد مي‌كند. در ساير نقاط ميكرونزي جاودانگي در پي بداقبالي و فراموشكاري مردود شمرده مي‌شود. در پالائوس، پرنده‌اي بدخواه عامل ريختن و هدر رفتن آب حيات مي‌شود. در كاروليناي غربي، فرزندان سهل‌انگار، فراموش مي‌كنند كه جسد مادرشان را به موقع از خاك بيرون بياورند و به اين ترتيب، ادامة حيات، ناممكن مي‌شود.

منبع:ريچارد كاونديش،اسطوره شناسي:دايره‌المعارف مصوّر اساطير و اديان مشهور جهان، ترجمه‌ي رقيّه بهزادي، تهران،نشر علم،چاپ اوّل،1387

You might also like

Leave A Reply

Your email address will not be published.