علاوه بر خدايي كه خودِ مرگ به شمار ميرود، متون ودايي دربارة پادشاه مرگ، يعني نخستين انسان فاني سخن ميگويد. اين پادشاه يمه پسر ويوسونت (خورشيد) است. سگان خالدار يمه، به عنوان قاصدان وي، در ميان مردم به جستجو ميپردازند. هنگامي كه كسي ميميرد و جسد او سوزانده ميشود، روح او به جهان فرودين و به قلمرو نور، جاي فرمانروايي يمه كه سرزمين شادماني است، ميرود. پسر ديگر خورشيد، يعني برادر يمه (نقش آينهاي او) مانو، نياي نسل بشر است كه در روي زمين زندگي ميكند. مانو نخستين قرباني را اهدا كرد و بنيانگذار نوع بشر، به وسيلة دخترش ايدا كه از تقديمي او شير و كره به وجود آمده بود، شد. مانو به مانند همتاي الهي خود، پاراجاپاتي، از طريق زناي با محارم به وجود آمده بود. نقل است كه مانو نيز در كشتي، از سيل بزرگي كه همة موجودات را از بين برد، نجات يافت. هنگامي كه آب بالا آمد، او توسط ماهي شاخداري كه خود وي قبلاً از آن حمايت كرده بود، به كوهي امن كشيده شد (اين ماهي بعدها، به عنوان ويشنو تجلي مييابد).
مانو تنها خدايي نبود كه توسط خدايان نجات يافت. در واقع، همة خدايان ودايي، به ويژه ايندرا و ويشنو، برخي مواقع، ياريرسان انسانهااند. اما مهمترين عمل نجات، توسط برادران توأمان مانا به نام آشوينها (سواركاران) صورت ميگيرد. در اسطورههاي كهن، ارتبط ميان مانو، يمه و آشوينها آشكار است. ويوسونت، نريان خورشيدي با دختر تواشتار مزدوج ميشود، و براي وي، يمه و خواهرش يمي را به دنيا ميآورد. سپس، دختر تواشتار به خاطر گرماي زياد، به صورت ماده اسبي ميگريزد و زني شبيه خود را، بر جاي خويش مينهد. به سبب اين جايگزيني بود كه ويوسونت، مانو را به وجود آورد و سپس وي، از اين نيرنگ باخبر شد، و به شكل اسبي درآمد و نيز موجب گرديد تا آشوينها از ماده اسبي تولد يابند. اين برادران توأمان، ميرا هستند، برخلاف يمه و مانو كه جزو خدايان به شمار ميروند.
در آغاز، ادعاي برتري خدايي، به سبب احساس نادرستي كه نسبت به افراد ميرا داشتند، بلامعارض نبود. راز سوما، اكسيري كه خدايان را به مقام خدايي ميرساند، با آگاهي بسيار، توسط ايندرا، كه خود آن را از تواشتار ربوده بود، محافظت و از آشوينها به دور نگاه داشته ميشد. اما فرزانهاي به نام دادهيانچ، از راز آن آگاه بود. آشورينها به وي يك كلّة اسبي دادند و او به آنها جاي پنهان سوما را آشكار كرد. ايندرا كلّة اسبي دادهيانچ را قطع كرد، اما آشوينها دوباره، كلة خود وي را به جاي آن نهادند و آن را كامل ساختند.
اين اسطوره، ويژگي دوگانة سودمند قرباني (كه در آن، سر حيواني بريده ميشود) را آشكار ميكند كه پايه و اساس همزيستي و ارتباط حمايتگرانة دو جانبة ميان خدايان (آشوينها) و انسان (دادهيانچ) را نشان ميدهد. در جايي ديگر، فقط نيايش يا هداياي قرباني (شايد هدايايي از خود سوما كه دادهيانچ ارائه كرد)، موجب كمك به آشوينها شد. هنگامي كه ديوان ميخواستند آتري راهب را در گودال عميقي بسوزانند، آشوينها، با نوشاندن آشام سوما او را، به زندگي بازگرداندند. چياوانا، فرزانة زيرك و دانا و پير، به توسط آشوينها دوباره، جوان شد و با عمر طولاني با دوشيزدگاني ازدواج كرد. آنان، فرزانه ديگري را نيز كه به تنة درختي، در وسط اوقيانوس چسبيده بود، نجات دادند. آشوينها، فرزانة ديگري را كه به توسط پدرش كور شده بود، بينا ساختند و به ماده اسبي كه پايش در جنگ كنده شده بود، پاي آهنين بخشيدند و به پير دختري كه فاقد فرزند و در خانة پدري مانده بود، ياري رساندند. كارهاي بزرگ آنان، به مثابه كارهاي پزشكان است كه درد را درمان، و مرگ را دور ميسازند. بيماريهاي زنانه را علاج ميبخشند و زنان جوان ازدواج كرده را بارور ميسازند. آنان موجب آن ميشوند كه گاو عقيم شير بدهد و به زن نازا، فرزند عطا ميكنند. نيكخواهي آنان دربارة انسان، با وجود بزرگنمايي، جدا از ويژگيهاي يك خداي ودايي نيست، اما اين رفتار و همزيستي توأم با فداكاري، در دورة بعد از عصر ودايي، زياد به طول نميانجامد.
منبع:ريچارد كاونديش،اسطوره شناسي:دايرهالمعارف مصوّر اساطير و اديان مشهور جهان، ترجمهي رقيّه بهزادي، تهران،نشر علم،چاپ اوّل،1387، ص39

