علاوه بر نقش معبد به عنوان مكاني جهت حفاظت از تنديس خدا و نيز به عنوان مركزي جهت پرستش و جايي براي دسترسي به خدا بود، هر معبد، از ديدگاه اسطورهشناسي و معماري، به مثابه بازآفريني سنگِ جزيرة آفرينش تلقي ميشد، يعني جايي كه نخستين خدا فرود آمده و سرپناهي نئين به وي داده شده بود. بر اساس اسطورهها، قبل از آفرينش كيهان، هرج و مرج آغازين وجود داشت. آب سطح زمين را پوشانده بود، تاريكي غلبه داشت و خدايي در كار نبود. سپس، از ميان آبها، جزيرهاي گِلين ظاهر شد و در اينجا، نخستين ضريح مقدس هويدا گشت. نيمه ـ خدايان كه از تاريكي ناشي شدند، قطعهاي از ني كه آبها آن را تطهير كرده بودند، به ساحل جزيرة جديد آوردند. آنها آن را نزديك لبة آب برپا داشتند. جزيره به زودي، با ورود شاهين الهي كه بر اين ني نشست، تقديس شد. براي محافظت از اين خدا، ديواري در اطراف ني ساخته شد، و در نتيجه، نخستين ضريح پديد آمد. به تدريج آبها فروكش كردند و سطح بيشتري از جزيرة آفرينش نمايان گشت.
سرانجام، در هر سوي ضريح اصلي اتاقهاي اضافي تعبيه شد و تالارها و اتاقهايي در بخش پيشين ضريح فراهم آمد. جايگاه ضريح اصلي، يعني جاي فرود آمدن پرندة مقدس برنِيْ در سطحي بالاتر از سطح اتاقها و تالارها قرار داشت. هر معبد به مثابه جزيرهاي به شمار ميرفت و جايي بود كه حيات از آن نشأت گرفته بود و به عنوان مركز اصلي آفرينش تلقي ميشد. چيدمان حياطها و اتاقها در معبد رو به سوي بالا و به طرف ضريح در پشت بنا و بر اساس شيوة معماري در شيب تندي قرار داشتند. ستونهاي با روشهاي معماري به شكل پاپيروس و لوتوس درآمدند و سقفها منقش به نمادهاي ستارهاي شد و صورتهاي گياهي منقوش بر سنگ و بر شالودة ديوارها، از پايينترين سطوح تا به بالا، كار شده بودند و نشانگر صورتهايي از طبيعت و نيز نمايانگر چگونگي استقرار جزيرة گلين، به عنوان نخستين ضريح به شمار ميرفتند. همان ويژگيهاي اصلي، در طول سه هزار سال باقي ماند، يعني تا زماني كه ضريحهاي نئين جاي خود را به معابد ساخته شده از سنگ دادند.
نخستين گونة ضريحها، به صورت آلونك و از جنس ني و بوريا بود و در درون آن، تنديس خدا قرار داشت. آلونك، سرپناه سادهاي براي تنديس پرستشي به شمار ميرفت. در روزگار سلسلة سوّم، ساخت بناهاي يادماني سنگي آغاز شد و همة طرحها و نقوش به كار رفته در ساخت و سازهاي نئين و آجري اوليه، اينك بر سنگ انتقال يافت. در طي زمان، دو گونه معبد ايجاد گرديد (به غير از معبد خورشيد كه بر اساس باورهاي ديگري برپا ميشد). در معبد پرستشي، نيايش و شعايري، جهت پرستش تنديس خدا صورت ميپذيرفت. در معبد تدفيني، علاوه بر پرستش خدا، براي شاه متوفا نيز، شعائري انجام ميگرفت. در عصر سلطنت جديد، با آن كه ستونهاي بيشمار پرستشگاهها تكامل يافتند، ولي آنها هنوز، چيدمان اصلي معماري و برخي جنبههاي كهن را در خود حفظ كردند. كاملترين نمونههايي از اين دست، هنوز عملاً سالم مانده و به عصر يوناني ـ رومي باز ميگردند.
منبع:ریچارد کاوندیش،اسطوره شناسی:دایرهالمعارف مصوّر اساطیر و ادیان مشهور جهان، ترجمهی رقیّه بهزادی، تهران،نشر علم،چاپ اوّل،۱۳۸۷،ص140
