از مطالب اسطورهشناختي گلها چيزي برجاي نمانده و اسطورهشناسي آنان به صورت شفاهي و سينه و داراي اثر مكتوب نبوده است. يوليوس سزار (سدة اول پيش از ميلاد)، گزارش ميكند كه دروئيدها، يعني دانايان آگاه جامعة كهن سلتي، در واقع، به نگارش درآوردن دانش را ممنوع كرده بودند. و عليرغم آشنايي آنان با حروف يوناني، از آن خط، براي امور ديگري استفاده ميكردند. بدون ترديد، دروئيدها، بر اساس اعتقاد به «وحدت اعضا در عقيده» كه به توسط اعضاي خبره و فرهيختة جامعه كه در تمامي اعصار موقعيت و تخصص خود را حفظ نموده بودند، تشويق ميشدند.

از سوي ديگر، اطلاعاتي پراكنده از دين سلتها در دست است كه ارزش چنداني ندارند، اما بر محققان است كه با مراجعه به آنها، كوششي در جهت شناخت اسطورههاي ايرلندي و ويلزي به عمل آورند. اين اطلاعات موجود از دو منبع به دست آمده است. نخست از نويسندگان و مفسران رومي و يوناني هم عصر آنها به دست آمده، كه به سبب آگاهي اندك از قوم گل، كمتر به شناخت آنها كمك كردهاند، زيرا بيشتر دانستههايشان، متكي بر شنيدهها بوده و عدة كمي از آنها، ارتباط مستقيمي با گلها داشتهاند و مطلب سزار دربارة آنها، در اينجا مورد ويژهاي به شمار ميرود كه در آنها، براي مستدل نشان دادن تفاسير، از دلايل اجتماعي ـ سياسي بهره گرفته شده است. بدين جهت، ما موظف به عطف توجه محطاطانة ويژهاي در اين باره هستيم.
مورد دوم شامل شمايلنگاريهايي از خدايان طايفة گل است كه گاه با تقديميهايي همراه است. مشكل موجود در اين گونه آثار، مواردي است كه تاريخي بعد از غلبة روميان دارند و بدون ترديد، صورتهاي الهام گرفته از عصر يوناني ـ رومياند. در اين جا، اين سؤال مطرح ميشود كه تا چه حد، شمايلنگاري انسانانگارانة خدايان سلتي، معتبرند و تا چه ميزان، اين هنر گالي ـ رومي، بازگو كنندة موضوعات كلاسيك، به جاي موضوعات دين سلتي به شمار ميروند. اين سؤال هميشه مطرح است، اما مداركي وجود دارد كه نشان ميدهد كه دين آغازين سلتها، داراي تمثيلهاي بيتصوير بوده و خدايان سلتي در واقع، از ارواحي نشأت گرفتهاند كه در ارتباط با جنگلها، رودها، درياها و ساير عناصري طبيعت بودهاند، تا موجوداتي انساننما. اين انديشة پاياني، ظاهراً، در نتيجه تأثير فرهنگ جهان مديترانه به وجود آمده و گسترش يافته بود. شايد در اينجا داستان برنوس، درست باشد: رهبر سلتها كه در دلفي به سال 279 پيش از ميلاد شكست خورد، ميتواند گواهي بر اين مطلب باشد يعني در زماني كه شنيد يونانيان به خدايان آدمي شكل معتقداند، با تمسخر به خنده درآمد. به هر حال، به سبب قلت منابع مستدل ميتوان با اعتمادي نسبي به موارد زير اشاره كرد:
1. سلتها مردمي به شدت مذهبي بودند.
2. آنان به زندگي بعد از مرگ اعتقاد داشتند (و نه به مانند فيثاغوريان به تناسخ)، يعني با شگفتي و كين و رشك مسلّم جهان رومي.
3. دين سلتي داراي ايزد ـ بانواني با اهميت اساسي همچون ـ مادر ـ الهه، جنگ ـ الههها و الهههاي حمايت كننده بود كه اين شايد بازتابي از اهيت يا جايگاه ويژة زنان در جامعه كهن سلتي بوده باشد.
4. مفهوم تثليت، سه تجلي و ظهور يك خدا، جنبهاي از دين سلتي به شمار ميرفت.
منبع : ريچارد كاونديش،اسطوره شناسي : دايرهالمعارف مصوّر اساطير و اديان مشهور جهان، ترجمهي رقيّه بهزادي، تهران،نشر علم،چاپ اوّل،1387
جالب پس اصول تثلیث مسیحیت از ایین سلتی باید امده باشد